Türkiye’de geri dönüşüm sektöründe ses getiren bir karara imza atıldı. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, pet şişe depozito iade sisteminde vatandaşların yoğun ilgisi üzerine beklenmedik bir sınırlama getirdi. Buna göre, bir kişinin günlük iade edebileceği pet şişe sayısı 200 adetle sınırlandırıldı. 200’ün üzerindeki iadelerde depozito ücreti ödenmeyecek. Karar, özellikle dar gelirli vatandaşlar ve atık toplayıcıları arasında büyük tepkiye yol açtı.
Depozito sistemi nasıl işliyor?
Geçtiğimiz yıl başlatılan depozito iade sistemi, tüketicilerin pet şişeleri belirli noktalara teslim ederek her bir şişe için 1 lira depozito almasını öngörüyordu. Sistem, hem çevre kirliliğini azaltmayı hem de geri dönüşüm oranlarını artırmayı hedefliyordu. Ancak uygulama başladıktan kısa süre sonra vatandaşlar sisteme yoğun ilgi gösterdi. Öyle ki bazı noktalarda kuyruklar oluştu, şişe toplama sektöründe çalışan binlerce kişi sistemi ek gelir kapısı olarak kullanmaya başladı.
200 adet sınırı neden getirildi?
Bakanlık yetkilileri, sınırlamanın gerekçesini “sistemin sürdürülebilirliğini sağlamak” olarak açıkladı. Yoğun talebin lojistik ve ödeme altyapısında aksamalara yol açtığı, ayrıca bazı kişilerin sistemi ticari amaçla kullanarak büyük miktarlarda şişe topladığı belirtildi. Yetkililer, “Sistem öncelikle bireysel tüketiciler için tasarlandı. Ticari boyutun kontrol altına alınması gerekiyordu” ifadelerini kullandı. Ancak muhalefet partileri ve sivil toplum kuruluşları, kararı “vatandaşın cebinden 1 lirayı bile çekememek” olarak yorumladı.
Tepkiler ve değerlendirmeler
CHP Çevre Politikalarından Sorumlu Genel Başkan Yardımcısı, “Hükümet önce depozito sistemiyle vatandaşa umut verdi, şimdi de sınır getiriyor. Bu, çevre politikalarının samimiyetsizliğini gösteriyor” dedi. Türkiye Atık Toplayıcıları Derneği ise sınırlamanın binlerce atık toplayıcısını olumsuz etkileyeceğini, kayıt dışı toplamanın artabileceğini belirtti. Öte yandan Çevre Bakanlığı, sınırlamanın geçici olduğunu ve sistemin iyileştirilmesinin ardından kademeli olarak kaldırılabileceğini duyurdu.
Bağımsız değerlendirme
Pet şişe depozitosunda getirilen bu sınırlama, aslında Türkiye’de geri dönüşüm politikalarının karşılaştığı yapısal sorunları gözler önüne seriyor. Altyapı yetersizliği, denetim eksikliği ve plansız büyüme, iyi niyetle başlatılan bir projeyi kısa sürede çıkmaza sokabiliyor. Vatandaşın sisteme bu denli ilgi göstermesi aslında olumlu bir gelişme; ancak devletin bu ilgiyi yönetmek yerine sınırlamayı tercih etmesi, sorunun kökten çözülmediğini gösteriyor. Sürdürülebilir bir geri dönüşüm için hem altyapı yatırımlarının artırılması hem de ticari ve bireysel kullanımı ayıran daha kapsamlı bir düzenlemeye ihtiyaç var.
