Samsun Büyükşehir Belediyesi, 65 yaş ve üzeri yurttaşlara yönelik ücretsiz check-up hizmeti başlattı. Ancak uygulamadan yararlanmak isteyenlerden 65 yaşını doldurmuş olmanın yanı sıra en az 41 yıllık evli olma şartı da aranıyor. Belediyenin sosyal medya hesaplarından duyurulan kampanya, kısa sürede geniş yankı uyandırdı ve sosyal medyada tartışma konusu oldu.
Başvuru şartları neler?
Belediyenin resmi internet sitesinde yer alan bilgilere göre, ücretsiz check-up hizmetinden yararlanmak isteyen 65 yaş üstü vatandaşların aynı zamanda en az 41 yıllık evli olmaları gerekiyor. Başvuru sırasında kimlik ve evlilik cüzdanı gibi belgelerin ibraz edilmesi isteniyor. Uygulama, 65 yaşını doldurmuş ancak evli olmayan veya 41 yıldan daha kısa süredir evli olan kişileri kapsam dışı bırakıyor. Bu durum, özellikle bekar, dul veya boşanmış yaşlılar ile 41 yıldan az evli olanlar için eşitsizlik yarattığı gerekçesiyle eleştiriliyor.
Belediyeden açıklama: 'Evlilik yıldönümüne özel'
Samsun Büyükşehir Belediyesi yetkilileri, uygulamanın 41 yıllık evlilik şartının bir 'evlilik yıldönümü hediyesi' olduğunu savundu. Belediyeden yapılan yazılı açıklamada, '65 yaş üstü ve 41 yıllık evli çiftlerimizi sağlık taramasından geçirerek onurlandırmak istedik. Bu özel yıl dönümünü kutlamak amacıyla böyle bir kampanya düzenledik.' ifadelerine yer verildi. Ancak açıklamada, neden özellikle 41 yılın seçildiği konusunda net bir gerekçe sunulmadı. 41 yıl, geleneksel evlilik yıldönümü listelerinde özel bir anlam taşımıyor; ancak bazı kültürlerde 40. yıl 'zümrüt', 45. yıl 'safir' gibi isimlerle anılıyor. 41. yıl için özel bir isim bulunmuyor.
Vatandaşlardan tepki: 'Ayrımcılık'
Kampanya, sosyal medyada geniş bir kesim tarafından 'ayrımcılık' olarak nitelendirildi. Bir kullanıcı, '65 yaş üstü herkesin sağlık hizmetine ihtiyacı var. Evlilik süresi ne alaka?' diye sorarken, bir başka kullanıcı '41 yıllık evli olmayanlar ölsün mü?' şeklinde tepki gösterdi. Sağlık hakkı savunucuları, kamu hizmetlerinden yararlanmada evlilik durumunun kriter olmasının Anayasa'nın eşitlik ilkesine aykırı olduğunu belirtiyor. Türkiye'de 65 yaş üstü nüfusun önemli bir kısmının dul veya bekar olduğu düşünüldüğünde, uygulamanın geniş bir kesimi mağdur ettiği ifade ediliyor.
Uzmanlar: Sağlık hizmetinde evlilik şartı kabul edilemez
Halk sağlığı uzmanları, ücretsiz check-up gibi koruyucu sağlık hizmetlerinde evlilik gibi sosyal statü kriterlerinin kullanılmasının bilimsel ve etik olmadığını vurguluyor. Uzmanlara göre, yaşlı bireylerin sağlık taramasından geçmesi, erken teşhis ve tedavi açısından hayati önem taşıyor. Bu tür hizmetlerin herkese eşit şekilde sunulması gerekiyor. Evlilik şartı, hizmete erişimi keyfi biçimde sınırlandırarak toplum sağlığını olumsuz etkileyebilir. Ayrıca, belediyenin bu kararı, yerel yönetimlerin sosyal yardım ve sağlık hizmetlerinde takdir yetkisini nasıl kullandığına dair tartışmaları da beraberinde getirdi.
Benzer uygulamalar ve hukuki boyut
Türkiye'de bazı belediyeler zaman zaman evlilik yıldönümü, altın yıl gibi özel günlerde çiftlere yönelik hediyeler dağıtıyor. Ancak bu tür uygulamalar genellikle sembolik nitelikte olup, temel kamu hizmetlerini şarta bağlamıyor. Samsun'daki uygulama ise doğrudan sağlık hizmetini evlilik süresine endekslemesi bakımından farklılık gösteriyor. Hukukçular, bu tür bir şartın idari yargıya taşınması halinde iptal edilebileceğini belirtiyor. Anayasa'nın 10. maddesindeki eşitlik ilkesi ve 56. maddesindeki sağlık hakkı, devlete herkesin sağlığını koruma yükümlülüğü getiriyor. Belediyenin bu uygulaması, sosyal devlet ilkesiyle de çelişiyor.
Kampanyanın detayları ve başvuru süreci
Ücretsiz check-up kapsamında, 65 yaş üstü ve 41 yıllık evli çiftlere; kan tahlili, idrar tahlili, EKG, tansiyon ölçümü, kan şekeri ve kolesterol testleri gibi temel sağlık taramaları sunuluyor. Başvurular, belediyenin belirli sağlık merkezlerinde yapılıyor. Randevu sistemiyle çalışan kampanyaya ilginin yoğun olduğu belirtiliyor. Ancak şartları taşımayan vatandaşların başvuruları reddediliyor. Belediye yetkilileri, kampanyanın süresi ve kontenjanı hakkında net bilgi vermedi. Öte yandan, uygulamanın sadece Samsun merkezde mi yoksa ilçelerde de geçerli mi olduğu konusunda belirsizlik sürüyor.
Kamuoyu ve siyasi yansımalar
Olay, yerel siyasette de yankı buldu. Muhalefet partileri, AKP'li belediyenin bu uygulamasını 'akıl dışı' ve 'ayrımcı' olarak eleştirdi. CHP Samsun İl Başkanlığı, konuyla ilgili yazılı bir açıklama yaparak uygulamanın derhal geri çekilmesini talep etti. İYİ Parti ve diğer muhalefet partileri de benzer eleştirilerde bulundu. AKP cephesinden ise henüz resmi bir yanıt gelmedi. Ancak belediye yetkilileri, uygulamanın 'iyi niyetli' olduğunu savunmaya devam ediyor. Kamuoyu baskısı artarsa, belediyenin şartı gevşetebileceği veya kampanyayı iptal edebileceği konuşuluyor.
Sonuç olarak, Samsun Büyükşehir Belediyesi'nin başlattığı ücretsiz check-up kampanyası, 65 yaş üstü tüm vatandaşları kapsamaması ve evlilik süresi gibi bir şart getirmesi nedeniyle hem etik hem de hukuki açıdan sorunlu görünüyor. Sağlık hizmetlerine erişimde eşitlik ilkesi, demokratik toplumların temel taşıdır. Yerel yönetimlerin sosyal yardımlarında keyfi kriterler belirlemesi, kamu kaynaklarının adil dağıtımı ilkesine gölge düşürür. Bu olay, yerel yönetimlerin sosyal politikalarının denetlenmesi ve şeffaflık ihtiyacını bir kez daha gözler önüne seriyor.
