ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, Beyaz Saray'da düzenlediği basın brifinginde İsrailli bazı siyasetçilerin açıklamalarına sert tepki gösterdi. Vance, "Her sorunu 'öldürerek' çözemezsiniz" diyerek, özellikle İran ile varılan anlaşmaya karşı çıkan İsrailli bakanların söylemlerini hedef aldı. Brifingde, uluslararası diplomasinin önemine vurgu yapan Vance, şiddet içeren dilin bölgesel istikrarsızlığı artıracağını belirtti.
Vance'in sözleri ve gerekçeleri
Vance, konuşmasında "Bazı Siyonist bakanların, İran anlaşmasını sabote etmek için kullandığı dil kabul edilemez. Sorunları askeri müdahaleyle çözmek kalıcı barış getirmez. ABD olarak müzakere masasını destekliyoruz" ifadelerini kullandı. Başkan Yardımcısı, İsrail'in güvenlik endişelerini anladıklarını ancak bu endişelerin diplomatik yollarla giderilmesi gerektiğini söyledi.
İsrailli bakanlardan tepki
Vance'in açıklamalarına İsrail Maliye Bakanı Bezalel Smotrich ve Ulusal Güvenlik Bakanı Itamar Ben-Gvir'den yanıt geldi. Smotrich, Twitter hesabından yaptığı paylaşımda "İran'la yapılan her anlaşma İsrail'in varlığına yönelik bir tehdittir" derken, Ben-Gvir ise "Kendimizi savunma hakkımızı kimse kısıtlayamaz" dedi. İki bakan, Vance'in sözlerini "ABD'nin Ortadoğu'daki çıkarlarına aykırı" olarak nitelendirdi.
Anlaşmanın detayları
ABD ile İran arasında varılan anlaşma, İran'ın nükleer programının sınırlandırılması karşılığında ekonomik yaptırımların hafifletilmesini öngörüyor. Anlaşmaya göre İran, uranyum zenginleştirme seviyesini %3.67'de tutmayı ve uluslararası denetimlere izin vermeyi kabul ediyor. Buna karşılık ABD, İran'a uygulanan petrol ve bankacılık yaptırımlarını kademeli olarak kaldıracak. Anlaşma, İsrail yönetimi tarafından sert bir şekilde eleştiriliyor.
Bölgesel yansımalar
Uzmanlar, Vance'in çıkışının ABD'nin Ortadoğu politikasında bir kırılmaya işaret edebileceğini belirtiyor. Washington merkezli düşünce kuruluşu Middle East Institute'dan Brian Katulis, "Biden yönetimi, İsrail'in aşırı sağcı bakanlarına karşı daha net bir tavır almaya başladı. Bu, bölgede dengeleri değiştirebilir" yorumunu yaptı. İran ise anlaşmanın desteklenmesinden memnuniyet duyduğunu ancak ABD'nin taahhütlerine uyup uymayacağını görmek istediğini açıkladı.
Bağımsız değerlendirme
Vance'in bu çıkışı, ABD'nin Ortadoğu'daki geleneksel müttefiklik ilişkilerinde bir dönüm noktası olabilir. Özellikle İsrail'deki aşırı sağcı hükümetin şiddet eğilimli söylemleri, uluslararası kamuoyunda giderek daha fazla eleştiri topluyor. Ancak ABD'nin İran ile yaptığı anlaşmanın başarıya ulaşması, yalnızca diplomasiye değil aynı zamanda bölgesel aktörlerin ikna edilmesine bağlı. Vance'in sözleri, taraflar arasındaki gerilimi azaltmaktan çok yeni bir tartışma başlatmış gibi görünüyor.
