ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, İran ile varılan nükleer anlaşmayı sert bir dille eleştiren İsrailli siyasetçilere aynı sertlikte yanıt verdi. Vance, Başkan Donald Trump'ın İsrail'e sempati duyan dünyadaki tek devlet lideri olduğunu belirterek, İsrail'in yıllardır Amerikan savunma yardımından milyarlarca dolar aldığını hatırlattı. Açıklamalar, İsrail-ABD ilişkilerinde yeni bir gerginlik dalgası yaratırken, Beyaz Saray'dan yapılan yazılı açıklamada Vance'in sözlerinin Trump yönetiminin Orta Doğu politikasını yansıttığı vurgulandı.
İsrailli siyasetçilerin anlaşmaya tepkisi büyüyor
İran'la varılan anlaşma, İsrail'de özellikle sağ kanat partiler ve güvenlik yetkilileri tarafından sert bir şekilde eleştirilmişti. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, anlaşmanın İran'ın bölgesel tehditlerini durdurmakta yetersiz kalacağını savunurken, bazı İsrailli bakanlar Washington'a karşı daha önce görülmemiş bir üslup kullanmıştı. Vance'in yanıtı, bu eleştirilere doğrudan bir karşılık olarak geldi. Başkan Yardımcısı, İsrail'in güvenliğine verdiği önemi yineleyerek, ancak anlaşmanın ABD'nin ulusal çıkarları doğrultusunda yapıldığını ifade etti.
Trump döneminde İsrail-ABD ilişkileri
Trump yönetimi, göreve geldiği ilk günden itibaren İsrail'e yönelik politikalarında köklü değişikliklere gitmişti. Kudüs'ü İsrail'in başkenti olarak tanıyan ABD, Golan Tepeleri'nde İsrail egemenliğini kabul etmiş ve İsrail ile Arap ülkeleri arasında normalleşme anlaşmalarına (Abraham Anlaşmaları) öncülük etmişti. Vance'in sözleri, bu yakın iş birliğine rağmen ortaya çıkan bir pürüz olarak değerlendiriliyor. Uzmanlar, iki ülke arasındaki stratejik ortaklığın bu tür söylemlerle zedelenmeyeceğini, ancak kamuoyu önünde yaşanan bu gerginliğin iç siyasette yankı bulabileceğini belirtiyor.
İran anlaşmasının kapsamı ve tepkiler
İran'la varılan anlaşma, Tahran'ın nükleer programının kısıtlanması ve uranyum zenginleştirme faaliyetlerinin denetlenmesini öngörüyor. Anlaşma karşılığında İran'a uygulanan bazı yaptırımların hafifletilmesi planlanıyor. Ancak İsrail, anlaşmanın İran'ın balistik füze programını ve bölgesel milis güçlerine verdiği desteği kapsamaması nedeniyle tehdit olarak algılıyor. Bölgede Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi ülkeler anlaşmayı desteklerken, İsrail'in yalnız kaldığı yorumları yapılıyor.
Sonuç ve değerlendirme
Vance'in çıkışı, ABD yönetiminin müttefiki İsrail'e karşı tahammül sınırlarını göstermesi açısından önem taşıyor. İki ülke arasındaki ittifakın temel dinamikleri değişmezken, kamuoyu önünde yaşanan bu tür gerilimler zaman zaman diplomatik mutfağın bir parçası olabiliyor. Ancak İsrail'in güvenlik kaygıları ile ABD'nin bölgesel stratejik hedefleri arasında bir denge kurulması gerektiği açık. Bu açıdan bakıldığında, Vance'in sözleri bir uyarı niteliği taşırken, İsrailli siyasetçilerin de tepkilerini daha ölçülü bir dille ifade etmesi beklenebilir.
