ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, İran ile nükleer anlaşma müzakerelerinin kritik bir aşamaya geldiği bir dönemde yaptığı açıklamada, Washington yönetiminin 'tüm kozlara sahip olduğunu' ve Tahran'a karşı 'nükleer' kartını kullanmaktan çekinmeyeceğini söyledi. Vance, görüşmelerin seyrine ilişkin değerlendirmelerde bulunurken, ABD'nin diplomatik ve ekonomik araçlarının yanı sıra askeri caydırıcılığını da masada tuttuğunu vurguladı.
Vance'in 'nükleer' vurgusu ve müzakerelerin seyri
Başkan Yardımcısı Vance, Fox News'a verdiği röportajda 'İran ile masada her şey var. Biz tüm kozlara sahibiz, nükleer seçenek de dahil' ifadelerini kullandı. Vance, müzakerelerin henüz net bir sonuca ulaşmadığını ancak ABD'nin ulusal güvenliği söz konusu olduğunda hiçbir seçeneği masadan kaldırmadıklarını kaydetti. Bu açıklamalar, İran'ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerini hızlandırdığı ve uluslararası toplumun endişelerinin arttığı bir döneme denk geldi.
Diplomatik kaynaklar, Viyana'da süren dolaylı görüşmelerde tarafların birçok konuda anlaşmaya yaklaştığını ancak yaptırımların kaldırılması ve İran'ın nükleer faaliyetlerinin denetimi gibi kilit başlıklarda henüz mutabakat sağlanamadığını belirtiyor. Vance'in açıklamaları, ABD'nin pazarlık pozisyonunu güçlendirme ve İran üzerinde baskıyı artırma stratejisi olarak yorumlandı.
ABD-İran nükleer anlaşmasının arka planı
2015 yılında imzalanan Kapsamlı Ortak Eylem Planı (KOEP), İran'ın nükleer programını sınırlandırması karşılığında yaptırımların kaldırılmasını öngörüyordu. Ancak 2018'de dönemin ABD Başkanı Donald Trump'ın anlaşmadan tek taraflı çekilmesi ve 'maksimum baskı' politikası başlatmasıyla süreç çıkmaza girdi. İran, anlaşmadaki yükümlülüklerini kademeli olarak askıya alarak uranyum zenginleştirme seviyesini yüzde 60'a kadar çıkardı.
Biden yönetiminin göreve gelmesiyle müzakereler yeniden başlasa da, İran'ın ek talepleri ve bölgesel gerilimler anlaşmanın yeniden canlandırılmasını zorlaştırdı. Son olarak geçen ay Tahran'ın nükleer tesislerinde yapılan Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) denetimleri, İran'ın zenginleştirme kapasitesini artırdığını ortaya koydu.
Vance'in 'nükleer' vurgusu, ABD'nin İran'ın nükleer silah elde etmesini önlemek için askeri müdahale dahil tüm seçenekleri değerlendirdiği mesajını taşıyor. Beyaz Saray sözcüsü ise konuyla ilgili yaptığı kısa açıklamada, 'diplomatik çözümün hâlâ masada olduğunu' ancak İran'ın somut adımlar atması gerektiğini söyledi.
Uzmanlar, ABD'nin elindeki ekonomik yaptırım kartlarının yanı sıra askeri caydırıcılığı da kullanmasının, İran'ı müzakere masasında daha esnek olmaya zorlayabileceğini belirtiyor. Ancak Tahran yönetimi, 'müzakere ve direniş' ikilisini bir arada yürüterek ABD'nin baskısına karşı koymaya çalışıyor. İran Dışişleri Bakanlığı'ndan yapılan açıklamada, 'yaptırımların tamamen kaldırılması ve garantiler verilmesi' halinde anlaşmaya hazır olunduğu ifade edildi.
Sonuç olarak, Vance'in 'tüm kozlar elimizde' çıkışı, ABD'nin İran karşısında elini güçlendirme çabası olarak okunabilir. Ancak bu tür bir söylemin, zaten gergin olan atmosferi daha da germe riski taşıdığı da açık. Nükleer anlaşmanın akıbeti, önümüzdeki haftalarda Viyana'da yapılacak yeni tur görüşmelerde netlik kazanacak gibi görünüyor.
