Van'da kış mevsiminin habercisi olarak kabul edilen ve dağlık alanlarda doğal olarak yetişen alıç (yumuşan), yöre halkı tarafından toplanarak tezgahlarda satışa sunulmaya başlandı. Kent merkezindeki semt pazarlarında ve cadde üzerindeki tezgahlarda yerini alan alıç, bardakla 50 liradan, kiloyla ise 400 liradan alıcı buluyor. Özellikle kış aylarında bağışıklık sistemini güçlendirdiğine inanılan alıç, yöre halkı için hem sağlık kaynağı hem de ek gelir kapısı oluyor.
Doğadan Tezgaha Uzanan Yolculuk
Van'ın yüksek kesimlerinde, özellikle Gevaş, Çatak ve Bahçesaray ilçelerine bağlı dağlık alanlarda kendiliğinden yetişen alıç ağaçları, her yıl ekim ve kasım aylarında meyve veriyor. Yöre sakinleri, sabahın erken saatlerinde zorlu arazi koşullarına rağmen dağlara çıkarak alıç topluyor. Toplanan meyveler, geleneksel yöntemlerle dallarından ayrıldıktan sonra kasalarla kent merkezine getirilerek satışa hazırlanıyor.
Alıç toplayan köylülerden Mehmet Yıldız, "Alıç toplamak zahmetli ama bir o kadar da keyifli. Dağlarda saatlerce yürüyoruz, doğal olarak yetişen bu meyveyi bulmak için uğraşıyoruz. Kışın hem kendimiz tüketiyoruz hem de satarak aile bütçemize katkı sağlıyoruz." dedi.
Tezgahlarda satılan alıçlar, iriliğine ve kalitesine göre farklı fiyatlardan alıcı buluyor. Özellikle iri ve kırmızı renkli olanlar daha yüksek fiyattan satılıyor. Vatandaşlar, alıçları genellikle bardakla alarak tüketiyor; bir bardak alıç 50 lira, bir kilo alıç ise 400 lira olarak fiyatlandırılıyor.
Sağlık Deposu Olarak Alıç
Alıç, içerdiği yüksek C vitamini, antioksidanlar ve mineraller sayesinde sağlık açısından oldukça değerli bir meyve olarak biliniyor. Uzmanlar, alıcın kalp sağlığını desteklediğini, tansiyonu dengelediğini ve bağışıklık sistemini güçlendirdiğini belirtiyor. Özellikle kış aylarında soğuk algınlığına karşı koruyucu etkisi olduğu düşünülüyor.
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi'nden gıda mühendisi Dr. Ayşe Kaya, "Alıç, doğada kendiliğinden yetişen ve insan sağlığına birçok faydası olan bir meyvedir. Yöre halkının bu meyveyi toplayıp tüketmesi, hem geleneksel bir alışkanlık hem de sağlıklı bir tercihtir. Ancak toplama sırasında doğaya zarar verilmemesi ve sürdürülebilirliğin sağlanması önemlidir." ifadelerini kullandı.
Ekonomik Değer ve Zorluklar
Alıç satışı, özellikle kırsal kesimde yaşayan aileler için önemli bir gelir kaynağı oluşturuyor. Ancak son yıllarda iklim değişikliği ve bilinçsiz toplama nedeniyle alıç ağaçlarının sayısında azalma olduğu belirtiliyor. Yöre halkı, yetkililerden alıç ormanlarının korunması ve sürdürülebilir toplama yöntemlerinin teşvik edilmesi yönünde destek bekliyor.
Van Ticaret Borsası yetkilileri, alıç fiyatlarının bu yıl önceki yıllara göre artış gösterdiğini, bunun nedeninin rekolte düşüklüğü ve artan talep olduğunu belirtiyor. Özellikle büyük şehirlerden gelen talebin, fiyatları yukarı çektiği ifade ediliyor.
Pazarcı esnafından Ali Demir, "Alıç her yıl olduğu gibi bu yıl da ilgi görüyor. Vatandaşlar özellikle kışa girerken alıç alıp evlerinde tüketiyor. Fiyatlar geçen yıla göre biraz yüksek ama yine de rağbet var. Bazı müşterilerimiz kilo alırken, bazıları sadece tadımlık bardakla alıyor." şeklinde konuştu.
Kültürel ve Geleneksel Önemi
Van ve çevresinde alıç, sadece bir meyve olmanın ötesinde kültürel bir anlam taşıyor. Kış mevsiminin habercisi olarak görülen alıç, yöresel mutfakta da kendine yer buluyor. Reçel, marmelat ve pekmez yapımında kullanılan alıç, aynı zamanda çay olarak da tüketiliyor. Özellikle kırsal kesimde, misafirlere ikram edilen alıç çayı, soğuk kış günlerinde iç ısıtan bir geleneksel içecek olarak biliniyor.
Van'ın dağlık köylerinde yaşayan yaşlılar, alıç toplamanın çocukluklarından bu yana süregelen bir gelenek olduğunu dile getiriyor. Bu gelenek, hem doğayla iç içe olmayı hem de atalardan kalan bir kültürü yaşatmayı sağlıyor.
Sonuç olarak, Van'da doğal olarak yetişen alıç, hem ekonomik hem de kültürel açıdan bölge halkı için önemli bir değer taşıyor. Ancak sürdürülebilir toplama yöntemleri ve doğal habitatın korunması, bu değerin gelecek nesillere aktarılması için kritik önem taşıyor. Yetkililerin ve yerel halkın işbirliğiyle alıç popülasyonunun korunması, hem ekosistem hem de yerel ekonomi için faydalı olacaktır.
