ABD ile İran arasında son haftalarda karşılıklı askeri operasyonların durmasıyla bölgede kısmen bir sessizlik hakimken, Ukrayna'nın Hazar Denizi’nde bir İran ticaret gemisine düzenlediği saldırı yeni bir krizin habercisi oldu. Saldırıda ölen ya da yaralanan olmazken, gemi ağır hasar aldı ve Tahran yönetimi olayın ‘cevapsız kalmayacağını’ duyurdu.
Saldırının detayları ve hedef
Ukrayna Silahlı Kuvvetleri’ne bağlı bir deniz birimi, Hazar Denizi’nin güney kesiminde seyreden İran bandıralı 'Shiraz' adlı ticaret gemisine insansız deniz aracıyla saldırdı. Ukrayna Genelkurmay Başkanlığı’ndan yapılan açıklamada, geminin Rusya’ya askeri malzeme taşıdığı iddia edildi. İran ise geminin sivil ticari yük taşıdığını ve saldırının uluslararası hukuka aykırı olduğunu belirtti. Olayda herhangi bir can kaybı yaşanmazken, gemi enkaz haline geldi.
Tahran’dan sert tepki
İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Nasır Kenani, yaptığı açıklamada, “Hazar Denizi’nde bir İran ticaret gemisine yönelik bu korsan saldırı asla karşılıksız kalmayacaktır. Gerekli misilleme en kısa sürede yapılacaktır” ifadelerini kullandı. İran’ın Birleşmiş Milletler Büyükelçisi de konuyu BM Güvenlik Konseyi’ne taşıyacaklarını duyurdu. Öte yandan İran Devrim Muhafızları’na bağlı deniz kuvvetlerinin bölgedeki hazırlıklarını artırdığı bildirildi.
Uzmanlar, saldırının ABD-İran arasındaki dolaylı çatışmalara yeni bir boyut kazandırabileceği görüşünde. Ukrayna’nın daha önce de Rusya’ya destek verdiği gerekçesiyle İran hedeflerine yönelik eylemlerde bulunduğu biliniyor. Ancak bu, bir İran ticaret gemisine yapılan ilk doğrudan saldırı olma özelliği taşıyor.
Ukrayna cephesinden açıklama
Ukrayna Savunma Bakanlığı, saldırının meşru müdafaa ve savaş hukuku çerçevesinde gerçekleştirildiğini savundu. Açıklamada, “İran, Rusya’ya insansız hava araçları ve top mermisi sağlayarak Ukrayna halkının ölümüne neden oluyor. Bu geminin taşıdığı yük de doğrudan Rus savaş makinesine hizmet ediyordu. Dolayısıyla bu, askeri bir hedefe yönelik meşru bir harekâttır” denildi. Ukrayna Genelkurmayı ayrıca benzer operasyonların sürebileceği uyarısında bulundu.
Bölgesel etkiler ve uluslararası tepkiler
Rusya, saldırıyı kınayarak Ukrayna’yı “uluslararası terörizm” ile suçladı ve İran’a destek mesajı verdi. ABD Dışişleri Bakanlığı ise konuya temkinli yaklaştı. Sözcü Matthew Miller, “Saldırının ayrıntılarını inceliyoruz. Herhangi bir çatışmanın yayılması endişe vericidir. Diplomatik çözüm yolları aranmalıdır” dedi. Türkiye ise iki komşusu arasındaki bu gerginlikten duyduğu rahatsızlığı dile getirerek taraflara itidal çağrısı yaptı. Hazar Denizi’nin statüsü ve kullanımına ilişkin uluslararası anlaşmalar, bu tür bir saldırının hukuki sonuçlarını da beraberinde getiriyor. Uzmanlara göre olay, İran’ın bölgedeki askeri varlığını artırmasına ve Rusya ile daha sıkı işbirliği yapmasına yol açabilir. Ayrıca Ukrayna savaşının jeopolitik domino etkisi yarattığı bir kez daha görülmüş oldu.
Sonuç olarak, Hazar Denizi’nde yaşanan bu olay, sadece ikili bir çatışma olmaktan çıkarak küresel güç dengelerini etkileyebilecek bir krize dönüşme potansiyeli taşıyor. Tarafların şu ana kadar sert söylemlerinin yanında fiili bir adım atmaması, gerilimin diplomatik kanallarla yönetilmeye çalışıldığını gösterse de gözler Tahran’ın atacağı olası misilleme adımına çevrilmiş durumda.
