Rusya'nın Ukrayna'nın güneyindeki Karadeniz limanlarına yönelik son haftalarda yoğunlaşan saldırıları, bölgedeki ticari gemi trafiğini tamamen durma noktasına getirdi. Ukrayna Deniz ve Nehir Taşımacılığı Otoritesi'nin açıklamasına göre, Odessa, Çernomorsk ve Yujnıy limanlarına giriş-çıkış yapan ticari gemilerin sayısı sıfırlandı. Bu durum, Temmuz 2023'te sona eren Tahıl Koridoru Anlaşması'nın ardından Ukrayna'nın deniz yoluyla ihracat kapasitesine yeni bir darbe vurdu.
Rus saldırıları liman altyapısını hedef aldı
Rus ordusu, 2024 yılının başından itibaren Odessa bölgesindeki liman tesislerine insansız hava araçları ve füzelerle düzenlediği saldırıları artırdı. Son bir ayda yalnızca Odessa Limanı'na yönelik 12 ayrı saldırı gerçekleştirilirken, bu saldırılarda tahıl depoları, vinçler ve rıhtım altyapıları hasar gördü. Ukrayna Donanması, mayın tehlikesi ve deniz güvenliğinin azalması nedeniyle ticari gemilere limanlara yanaşma izni veremez hale geldi. Yetkililer, saldırıların özellikle gece saatlerinde yoğunlaştığını ve sivil denizcilerin can güvenliğinin artık sağlanamadığını belirtiyor.
Ukrayna'nın ihracatı kara yolu ve Tuna'ya yöneldi
Karadeniz limanlarının kapanmasıyla Ukrayna, tahıl ve diğer emtia ihracatını kara yolu ve Tuna Nehri üzerindeki limanlar üzerinden gerçekleştirmeye çalışıyor. Ancak bu rotaların kapasitesi okyanus gemilerinin taşıma hacminin çok altında kalıyor. Ukrayna Tarım Bakanlığı verilerine göre, mart ayında deniz yoluyla yapılan tahıl ihracatı bir önceki aya göre yüzde 40 azaldı. Alternatif rotaların lojistik maliyetleri ise yüzde 25 ila 30 arasında arttı. Bu durum, küresel gıda fiyatlarında yeniden yükseliş endişelerini beraberinde getiriyor.
Uluslararası toplumdan tepkiler
Birleşmiş Milletler, Ukrayna limanlarındaki tıkanıklığın dünya gıda güvenliğini tehdit ettiğini vurgularken, Türkiye arabuluculuk çabalarını sürdürüyor. ABD ve Avrupa Birliği, Rusya'nın limanlara yönelik saldırılarını kınayan ortak bildiriler yayımladı. Ancak Rusya, Ukrayna'nın limanları askeri amaçla kullandığını iddia ederek saldırıların meşru olduğunu savunuyor. Ukrayna ise bu iddiaları reddediyor ve uluslararası denetim mekanizmalarına hazır olduğunu belirtiyor.
Ukrayna'nın deniz ticareti için yeni arayışlar
Ukrayna hükümeti, geçici bir çözüm olarak insansız deniz araçları eşliğinde konvoylar oluşturmayı ve sigorta şirketleriyle yeni bir güvence sistemi geliştirmeyi planlıyor. Ancak sigorta primlerinin yüksekliği ve mayın temizleme operasyonlarının yavaş ilerlemesi bu planları sekteye uğratıyor. Uzmanlar, mevcut koşullar altında Karadeniz'de ticari gemi trafiğinin yeniden başlamasının en az birkaç ay sürebileceğini ifade ediyor.
Bağımsız değerlendirmelere göre, Ukrayna'nın Karadeniz limanlarındaki felç durumu, savaşın ekonomik boyutunun askeri çatışma kadar yıkıcı olabileceğini gösteriyor. Dünya gıda piyasalarında istikrarın sağlanması için tarafların 2022'deki Tahıl Anlaşması benzeri bir mutabakata varması kaçınılmaz görünüyor. Ancak Rusya'nın saldırıları durdurmaya yanaşmaması, bu senaryoyu şimdilik zora sokuyor.
