Cinayet, şiddet ve cinsel saldırı gibi ağır suçlardan siyasi ve toplumsal davalara kadar tutukluluk, Türkiye'nin gündeminden düşmeyen bir konu. Psikoterapist ve Uzman Adli Psikolog Esra Gürgezoğlu Yapar, tutukluluğun insan psikolojisindeki karşılığını Cumhuriyet'e anlattı. Yapar, tutukluluğun sadece hukuki bir süreç olmadığını, bireyin ruhsal dengesini derinden sarstığını belirtti.
Tutukluluğun Psikolojik Etkileri
Uzman Adli Psikolog Esra Gürgezoğlu Yapar, tutukluluğun kişide özgürlük kaybı, belirsizlik ve damgalanma gibi çok katmanlı bir stres yarattığını ifade etti. "Tutuklanan kişi, bir yandan suçlamayla mücadele ederken diğer yandan sosyal çevresinden kopmanın yasını tutar. Bu süreç, travma sonrası stres bozukluğu, depresyon ve anksiyete gibi ciddi ruhsal sorunlara zemin hazırlar" dedi. Yapar, tutukluluk süresinin uzamasının umutsuzluk ve çaresizlik duygularını derinleştirdiğini, bunun da intihar riskini artırabildiğini vurguladı.
Tutukluluk sadece bireyi değil, ailesini ve yakın çevresini de etkiliyor. Yapar, ailelerin damgalanma, ekonomik zorluklar ve sosyal izolasyon yaşadığını, çocukların ise ebeveyn yoksunluğu nedeniyle gelişimsel sorunlarla karşılaşabileceğini söyledi. "Tutukluluk, bir aile travmasıdır. Bu travmanın kuşaklar arası aktarımı bile söz konusu olabilir" diye ekledi.
Adli Psikolojinin Rolü ve Çözüm Önerileri
Adli psikolojinin, tutukluların ruh sağlığını korumada kritik bir rol oynadığını belirten Yapar, cezaevlerinde psikolojik destek hizmetlerinin yetersizliğine dikkat çekti. "Tutukluluk sürecinde düzenli psikolojik değerlendirme ve tedavi, hem bireyin iyileşmesi hem de toplumsal güvenlik açısından elzemdir. Ancak mevcut koşullarda bu hizmetlere erişim kısıtlı" dedi. Yapar, tutukluluk kararlarında psikolojik etkilerin de göz önünde bulundurulması gerektiğini, alternatif tedbirlerin (adli kontrol, elektronik kelepçe) daha yaygın kullanılmasının faydalı olacağını savundu.
Türkiye'de tutukluluk oranları, son yıllarda artış gösterdi. Adalet Bakanlığı verilerine göre, 2023 itibarıyla ceza infaz kurumlarında bulunan kişi sayısı 300 bini aşmış durumda. Bu kişilerin önemli bir kısmı tutuklu. Uzmanlar, uzun tutukluluk sürelerinin hem bireysel hem de toplumsal maliyetinin yüksek olduğunu belirtiyor. Yapar, "Tutukluluk bir ceza değil, bir tedbirdir. Ancak uygulamada bu tedbir, cezaya dönüşebiliyor. Bu da adalet duygusunu zedeliyor" ifadelerini kullandı.
Tutukluluk psikolojisi üzerine yapılan araştırmalar, sosyal destek sistemlerinin önemini ortaya koyuyor. Yapar, tutukluların aileleriyle düzenli iletişim kurabilmesi, psikolojik danışmanlık alabilmesi ve mesleki eğitim programlarına katılabilmesinin rehabilitasyonu kolaylaştırdığını söyledi. "Tutukluluk sürecinde bireyin insan onuruna yakışır koşullarda tutulması, sadece hukuki bir zorunluluk değil, aynı zamanda ruh sağlığı için bir gerekliliktir" dedi.
Sonuç olarak, tutukluluk Türkiye'nin gündeminde kalmaya devam ediyor. Psikoterapist ve Uzman Adli Psikolog Esra Gürgezoğlu Yapar'ın değerlendirmeleri, tutukluluğun insan psikolojisi üzerindeki yıkıcı etkilerini gözler önüne seriyor. Adalet sisteminin, tutukluluk kararlarında psikolojik faktörleri daha fazla dikkate alması ve tutuklulara yönelik ruh sağlığı hizmetlerini güçlendirmesi gerekiyor. Aksi halde, tutukluluk süreci, bireylerde kalıcı izler bırakarak toplumsal dokuyu da zedeleyebilir.
