Türkiye'de şirketlerin yapay zekaya uyum süreci beklenenden yavaş ilerliyor. Yeni bir araştırmaya göre firmaların sadece yüzde 30'u yapay zeka dönüşümü için net bir yol haritasına sahipken, iş süreçlerine entegrasyon oranı yüzde 19'da kaldı. Uzmanlar, bu durumun büyük bir istihdam krizine yol açabileceği uyarısında bulunuyor. Özellikle orta ve alt kademe beyaz yakalı çalışanların işlerini kaybetme riskiyle karşı karşıya olduğu belirtiliyor.
Yol haritası olmayan şirketler geride kalıyor
İstanbul Bilgi Üniversitesi ve TÜSİAD iş birliğiyle hazırlanan 'Türkiye'de Yapay Zeka ve İş Gücü Dönüşümü' raporu, şirketlerin yapay zeka stratejilerindeki zafiyeti gözler önüne seriyor. Rapora göre, firmaların yüzde 45'i yapay zekayı yalnızca deneme aşamasında kullanırken, yüzde 26'sı ise henüz herhangi bir adım atmamış durumda. Uzmanlar, stratejik planlama eksikliğinin Türk ekonomisini rekabetçi konumdan uzaklaştırdığını vurguluyor.
Boğaziçi Üniversitesi'nden Prof. Dr. Ahmet Yılmaz, "Şirketler yapay zekayı verimlilik artırıcı bir araç olarak görmeli. Ancak çoğu firma bu teknolojiyi bir maliyet unsuru olarak değerlendiriyor ve uzun vadeli plan yapmıyor" dedi. Prof. Yılmaz, özellikle imalat ve perakende sektörlerinde yapay zeka kullanımının yaygınlaşması gerektiğini belirtti.
Yeni iş alanları yaratılamazsa kriz kaçınılmaz
Rapor, yapay zekanın bazı iş kollarını yok ederken yeni istihdam alanları yaratma potansiyeline de dikkat çekiyor. Ancak Türkiye'de bu dönüşümün yeni iş alanları yaratmadığı tespit edildi. Araştırmaya göre, yapay zeka sayesinde yeni oluşan pozisyonların sayısı, kaybolan işlerin ancak yüzde 10'una denk geliyor. Bu oran gelişmekte olan ülkeler ortalamasının oldukça altında.
İş ekonomisti Dr. Elif Demir, "Türkiye'nin yapay zeka okuryazarlığı düşük. Şirketler, mevcut çalışanlarını yeniden eğitmek yerine işten çıkarmayı tercih ediyor. Bu yaklaşım, uzun vadede işsizlik oranlarını artıracak" uyarısında bulundu. Dr. Demir, devletin bu süreçte aktif rol alması gerektiğini savunuyor.
Eğitim sistemi dönüşüme ayak uyduramıyor
Uzmanlara göre, yapay zeka dönüşümünün en kritik ayağı eğitim. Ancak Türkiye'de üniversite müfredatlarının yüzde 70'i hâlâ yapay zeka odaklı dersler içermiyor. Mesleki eğitimde de benzer bir tablo söz konusu. Özellikle yazılım, veri analitiği ve yapay zeka mühendisliği alanlarında yetişmiş eleman sıkıntısı yaşanıyor.
TÜSİAD Yapay Zeka Komisyonu Başkanı Mehmet Kaya, "Eğitim sistemimiz sanayi devrimine göre tasarlandı. Oysa artık yapay zeka çağındayız. Müfredatların güncellenmesi şart" ifadelerini kullandı. Kaya, ayrıca kamu-özel sektör iş birliğiyle sertifika programlarının yaygınlaştırılmasını önerdi.
Türkiye'nin yapay zeka dönüşümünde yaşadığı bu gecikme, küresel rekabette geri kalma riskini beraberinde getiriyor. Dünya Ekonomik Forumu verilerine göre, 2025 yılına kadar yapay zekanın küresel ekonomide 15 trilyon dolarlık bir değer yaratması bekleniyor. Bu pastadan pay almak isteyen ülkeler, şimdiden hazırlıklarını tamamlarken, Türkiye henüz yol haritasını çizebilmiş değil.
Sonuç olarak, yapay zekanın iş gücü piyasasında yaratacağı dönüşüme hazırlıksız yakalanmak, Türkiye için ciddi sosyoekonomik sonuçlar doğurabilir. Acilen alınması gereken önlemler arasında işverenlerin bilinçlendirilmesi, eğitim müfredatlarının güncellenmesi ve yeniden beceri kazandırma programlarının hayata geçirilmesi yer alıyor. Aksi takdirde, işsizlik sorunu derinleşirken, ekonomik büyüme de olumsuz etkilenecek.
