Adıyaman'ın Çelikhan ilçesine bağlı Kuşakkaya köyü, 56 yıl önce yaşanan büyük bir heyelanın ardından devlet tarafından inşa edilen ve halka şeklinde sıralanan evleriyle Türkiye'nin en sıra dışı kırsal yerleşimlerinden biri olarak öne çıkıyor. Köy muhtarı Hasari Oğuz, bu yerleşim planının Türkiye'de bir ilk olduğunu ve örnek teşkil ettiğini belirtiyor. Dairevi düzende sıralanan evler, hem estetik görüntüsüyle hem de sosyal dayanışmayı artıran yapısıyla ziyaretçilerin ilgisini çekiyor.
Heyelan sonrası zorunlu göç
1968 yılında meydana gelen şiddetli heyelan, eski köy yerleşimini kullanılamaz hale getirdi. Can kaybı yaşanmazken, evler büyük hasar gördü. Bunun üzerine dönemin hükümeti, bölge halkı için yeni bir köy kurmaya karar verdi. İnşaat çalışmaları kısa sürede tamamlandı ve 1970 yılında Kuşakkaya köyü, bugünkü yerine taşındı.
Dairesel plan: Topluluk ruhunu güçlendiren tasarım
Köyün mimarisi, halka şeklinde sıralanan 30 evden oluşuyor. Evlerin ortasında ortak kullanım alanları, çeşme ve yeşil alanlar bulunuyor. Muhtar Oğuz, "Bu plan sayesinde herkes birbirini görüyor, komşuluk ilişkileri çok güçlü. Çocuklar güvenle oynayabiliyor" dedi. Ayrıca bu tasarımın, köyün savunma ihtiyacını da karşıladığı ifade ediliyor.
Türkiye'de ilk ve tek örnek
Muhtar Oğuz, "Türkiye'de böyle bir köy olduğunu bilmiyoruz. Bize söylenen, bu planın bir ilk olduğu ve başka örneğinin bulunmadığı yönünde" diye konuştu. Köy, mimarlık ve şehir planlama öğrencileri tarafından sık sık ziyaret ediliyor. Bazı akademisyenler, bu tür dairesel yerleşimlerin kırsal alanlarda sosyal bütünleşmeyi artırabileceğini belirtiyor.
Günümüzde Kuşakkaya
Nüfusu yaklaşık 200 olan köyde tarım ve hayvancılık temel geçim kaynağı. Son yıllarda köyün mimari özelliği sayesinde turistik ilgi de artmış durumda. Ziyaretçiler, köyün halka şeklindeki yapısını havadan görmek için drone kullanıyor. Muhtar, köyün korunması ve tanıtılması için yetkililerden destek beklediklerini ifade etti. Kuşakkaya, benzer afet sonrası yeniden yapılanma projelerine ilham verebilecek bir örnek olarak görülüyor.
