Sermaye Piyasası Kanunu'muz amacını; “sermaye piyasasının güvenilir, şeffaf, etkin, istikrarlı, adil ve rekabetçi bir ortamda işleyişinin ve gelişmesinin sağlanması, yatırımcıların hak ve menfaatlerinin korunması için sermaye piyasasının düzenlenmesi ve denetlenmesidir” şeklinde ifade eder. Kanunun yürürlüğe girdiği 1981 yılından bu yana piyasalarda önemli değişimler yaşandı. Ancak katılım finansı alanında hâlâ ayrı bir yasal düzenleme bulunmuyor. Uzmanlar, Türkiye'nin eksikliğinin Katılım Finans Kanunu olduğunu belirtiyor.
Katılım Finansının Yasal Çerçeveden Yoksunluğu
Katılım finansı, faizsiz bankacılık ve İslami finans ilkelerine dayalı bir sistem olarak tanımlanıyor. Türkiye'de katılım bankaları, 1985 yılından bu yana faaliyet gösteriyor. Ancak bu kurumlar, mevcut bankacılık ve sermaye piyasası kanunlarına tabi. Özel bir kanun olmadığı için katılım finansına özgü işlemler, genel hükümlere göre düzenleniyor. Bu durum, sektörün büyümesini sınırlıyor ve yatırımcıların haklarının korunmasında eksiklikler yaratıyor.
Katılım bankaları, faizsiz prensiplerle çalıştıkları için geleneksel bankalardan farklı risk yönetimi ve denetim mekanizmalarına ihtiyaç duyuyor. Mevcut mevzuat, bu farklılıkları tam olarak kapsamıyor. Örneğin, sukuk gibi İslami finansal araçlar, Sermaye Piyasası Kanunu'nda yeterince düzenlenmiş değil. Bu da katılım finansı ürünlerinin gelişimini yavaşlatıyor.
Sermaye Piyasası Kanunu'nun Sınırları
Sermaye Piyasası Kanunu, 6362 sayılı Kanun olarak 2012 yılında yenilendi. Bu kanun, piyasaların düzenlenmesi ve denetlenmesi için kapsamlı bir çerçeve sunuyor. Ancak katılım finansına yönelik özel hükümler içermiyor. Kanun'un amacı, tüm piyasa katılımcılarını kapsasa da, faizsiz finans ilkelerine uygun işlemler için ayrı bir yasal dayanak gerekiyor.
Uzmanlara göre, Katılım Finans Kanunu, katılım bankalarının yanı sıra katılım sigortacılığı (tekafül), sukuk ihracı, faizsiz yatırım fonları ve İslami sermaye piyasası araçlarını düzenlemeli. Böyle bir kanun, sektörün şeffaflığını artıracak ve uluslararası yatırımcıların güvenini kazanacak. Ayrıca, denetim ve gözetim mekanizmaları da bu kanun çerçevesinde netleşecek.
Katılım Finansının Türkiye Ekonomisindeki Yeri
Türkiye, katılım finansı alanında önemli bir potansiyele sahip. Katılım bankalarının toplam bankacılık sektörü içindeki payı son yıllarda artış gösterdi. 2023 itibarıyla bu pay %8 civarında. Ancak bu oran, Malezya ve Körfez ülkeleriyle karşılaştırıldığında düşük kalıyor. Malezya'da katılım bankacılığının payı %30'u aşıyor. Türkiye'nin hedefi, bu payı 2025'e kadar %15'e çıkarmak.
Katılım finansı, sadece bankacılıkla sınırlı değil. Sermaye piyasası, sigortacılık ve diğer finansal hizmetler de bu kapsamda değerlendirilmeli. Örneğin, katılım fonları ve borsa yatırım fonları (ETF) gibi ürünler, faizsiz yatırım arayan bireysel ve kurumsal yatırımcılar için cazip hale getirilmeli. Mevcut düzenlemeler, bu ürünlerin gelişimini desteklemekte yetersiz kalıyor.
Dünyada Katılım Finansı Düzenlemeleri
Küresel ölçekte katılım finansı, 2 trilyon doları aşan bir hacme ulaştı. Birçok ülke, bu alanda özel kanunlar çıkardı. Malezya, 2013 yılında İslami Finansal Hizmetler Kanunu'nu yürürlüğe koydu. Bu kanun, katılım finansı kurumlarının lisanslanması, denetimi ve yatırımcı korumasını düzenliyor. Benzer şekilde, Birleşik Arap Emirlikleri ve Suudi Arabistan da kapsamlı düzenlemeler yaptı. Türkiye'nin de bu ülkelerle rekabet edebilmesi için acilen bir Katılım Finans Kanunu'na ihtiyacı var.
Katılım finansının gelişimi, Türkiye'nin finans merkezi olma hedefiyle de doğrudan ilişkili. İstanbul Finans Merkezi projesi kapsamında, katılım finansına özel bir ekosistem oluşturulması planlanıyor. Ancak yasal altyapı olmadan bu hedefe ulaşmak zor. Kanun, aynı zamanda yabancı yatırımcıların Türkiye'ye olan ilgisini artıracak ve sermaye girişini hızlandıracak.
Sonuç ve Beklentiler
Türkiye'de katılım finansı, son yıllarda hızlı bir büyüme kaydetti. Ancak bu büyümenin sürdürülebilir olması için yasal bir çerçeveye ihtiyaç var. Katılım Finans Kanunu, sektörün önünü açacak ve uluslararası standartlara uyum sağlayacak. Uzmanlar, kanunun bir an önce çıkarılması gerektiğini vurguluyor. Aksi halde, Türkiye katılım finansı pazarında rekabet gücünü yitirebilir. Mevcut Sermaye Piyasası Kanunu, genel piyasa düzenlemeleri için yeterli olsa da, katılım finansının kendine özgü yapısını yansıtmaktan uzak. Bu nedenle, kapsamlı bir Katılım Finans Kanunu, Türkiye'nin finansal çeşitliliği ve derinliği için kritik bir adım olacak.
