Türkiye, son 65 yılda mera varlığının yarısından fazlasını kaybetti. TEMA Vakfı’nın yayımladığı rapora göre, 1950’li yıllarda 44 milyon hektar olan mera alanı, bugün 14,6 milyon hektara geriledi. Uzmanlar, bu kaybın toprak erozyonunu hızlandırdığına ve tarımsal üretimi tehdit ettiğine dikkat çekiyor.
Meraların dönüşümü ve nedenleri
Mera alanlarındaki azalmanın başlıca nedenleri arasında tarım arazilerine dönüşüm, yerleşim alanlarının genişlemesi ve sanayi yatırımları yer alıyor. Özellikle 1980 sonrası hızlı kentleşme ve büyük altyapı projeleri, meraların yok olmasında belirleyici oldu. TEMA Vakfı Yönetim Kurulu Başkanı Deniz Ataç, konuyla ilgili yaptığı açıklamada, “Meralar, sadece hayvancılık için değil, aynı zamanda toprağın korunması ve su döngüsü için hayati öneme sahip. Kayıp o kadar büyük ki, artık geri dönüşü zor bir noktadayız” dedi.
Ekolojik ve ekonomik sonuçlar
Meraların yok olması, toprak erozyonunu hızlandırıyor. Tarım ve Orman Bakanlığı verilerine göre, Türkiye’de her yıl 1,5 milyar ton toprak erozyonla kaybediliyor. Bu durum, tarımsal verimliliği düşürürken, maliyetleri de artırıyor. Uzmanlar, meraların azalmasının hayvancılık sektöründe yem maliyetlerini yükselttiğini ve et ile süt fiyatlarını olumsuz etkilediğini belirtiyor. Ayrıca, meraların yok olması, biyolojik çeşitliliği de tehdit ediyor. Türkiye’de 12 bin bitki türünden 3 bin 500’ü endemik ve bu türlerin büyük kısmı mera ekosistemlerinde yaşıyor.
Çözüm önerileri ve yasal düzenlemeler
TEMA Vakfı, mera kaybının durdurulması için acil önlemler alınması gerektiğini vurguluyor. Vakfın önerileri arasında, meraların tarım dışı kullanımının sıkı denetlenmesi, tahrip olan meraların rehabilitasyonu ve hayvancılıkta mera kullanımının teşvik edilmesi yer alıyor. Mevcut yasal düzenlemeler arasında 4342 sayılı Mera Kanunu bulunuyor. Ancak uzmanlar, kanunun yeterince uygulanmadığını ve meraların korunması için daha etkili yaptırımlar gerektiğini ifade ediyor. Tarım ve Orman Bakanlığı, 2023 yılında hazırladığı eylem planında, 10 yıl içinde 500 bin hektar mera alanının rehabilitasyonunu hedeflediğini açıklamıştı.
Gelecek perspektifi
Türkiye’nin mera varlığını koruyabilmesi, hem ekolojik denge hem de tarımsal sürdürülebilirlik için kritik önem taşıyor. Ancak mevcut kayıp hızı devam ederse, önümüzdeki 20 yıl içinde mera alanlarının 10 milyon hektarın altına düşebileceği tahmin ediliyor. Bu durum, sadece çevresel değil, aynı zamanda ekonomik ve sosyal bir krize de yol açabilir. Uzmanlar, meraların korunması için toplumsal farkındalığın artırılması ve politika yapıcıların konuya daha fazla öncelik vermesi gerektiğini belirtiyor.
