Türkiye ile İsrail arasındaki ilişkiler, son dönemde yeniden tırmanan bir gerilimle karşı karşıya. İsrail'in sürekli azgın bir kışkırtıcılık içinde olduğu yönündeki değerlendirmeler, iki ülke arasındaki diplomatik ve siyasi dengeleri yeniden gündeme taşıyor. Peki, bu kışkırtıcılık iddiaları neye dayanıyor? İki ülke arasındaki farklar, sadece söylemlerde mi yoksa sahada da belirgin şekilde mi ortaya çıkıyor?
Kudüs ve Filistin Politikalarındaki Karşıtlık
Türkiye ile İsrail arasındaki en temel fark, Kudüs ve Filistin meselesindeki tutumlarda kendini gösteriyor. Türkiye, Kudüs'ün İslam dünyası için kutsal olduğunu vurgulayarak, Doğu Kudüs'ün Filistin devletinin başkenti olması gerektiğini savunuyor. İsrail ise Kudüs'ü 'sonsuza dek birleşik başkenti' ilan etmiş durumda. Bu karşıtlık, sadece sembolik bir duruş değil; iki ülkenin uluslararası platformlarda sergilediği politikaları da derinden etkiliyor. Türkiye, İsrail'in Filistin topraklarındaki yerleşim politikalarını ve Gazze'ye yönelik operasyonlarını sert şekilde eleştirirken, İsrail de Türkiye'nin Hamas ile olan ilişkilerini sürekli gündeme getiriyor.
Bölgesel Güç Mücadelesi
Orta Doğu'daki güç dengeleri, iki ülkenin rekabetini daha da derinleştiriyor. Türkiye, Doğu Akdeniz'de enerji kaynakları üzerindeki hak iddiaları ve Libya'daki varlığıyla bölgesel bir aktör olarak öne çıkarken, İsrail de enerji ihracatı ve askeri teknoloji alanındaki üstünlüğüyle yeni ittifaklar kuruyor. Bu rekabet, Doğu Akdeniz'deki doğal gaz rezervleri üzerinde yoğunlaşırken, iki ülke farklı kamplarda yer alıyor. Türkiye'nin Mısır, Yunanistan ve Güney Kıbrıs Rum Yönetimi ile yaşadığı anlaşmazlıklar, İsrail'in bu ülkelerle kurduğu yakın iş birliği, bölgedeki kutuplaşmayı artırıyor. İsrail, bu üçlü mekanizmayı enerji ve güvenlik alanında güçlendirirken, Türkiye ise Müslüman Kardeşler hareketi ve Katar ile yakınlaşarak dengeyi sağlamaya çalışıyor.
İdeolojik Farklılıklar: Din, Kimlik ve Söylem
Türkiye'nin İslami kimliği ve Osmanlı mirasına vurgu yapan dış politika söylemi, İsrail'in Yahudi ve Batılı kimliğiyle keskin bir tezat oluşturuyor. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın İsrail'e yönelik sert eleştirileri, İslam dünyasında Türkiye'yi popüler bir figür haline getirirken, İsrail yönetimi bu söylemi 'anti-Semitizm' olarak nitelendiriyor. Bu ideolojik karşıtlık, iki ülkenin iç kamuoylarına yönelik liderliklerini pekiştirmek için kullandığı bir araç olarak da öne çıkıyor. Türkiye'de İsrail karşıtı söylem, milliyetçi ve dindar kesimleri birleştiren bir unsurken; İsrail'de Türkiye'nin otoriterleştiği ve bölgede istikrarsızlık yarattığı algısı, hükümetin politikalarına meşruiyet sağlıyor.
Uluslararası Boyut: Normalleşme Müzakereleri mi, Kriz mi?
Son yıllarda iki ülke arasında birçok kez ilişkileri normalleştirme adımları atıldı. 2022 yılında büyükelçilerin karşılıklı atanması, ekonomik iş birliği arayışları ve istihbarat diyaloğu, kısmi bir yumuşama sağladı. Ancak Gazze'ye yönelik saldırılar ve Kudüs'teki gerginlikler, bu normalleşme çabalarını sürekli kesintiye uğrattı. Özellikle 7 Ekim 2023 sonrası İsrail'in Gazze'de yürüttüğü askeri operasyonlar, Türkiye'nin İsrail ile tüm diplomatik ilişkileri askıya alma kararı almasına neden oldu. Bu durum, iki ülke arasındaki ilişkilerin sadece siyasi pragmatizmle yürümediğini, derin tarihsel ve ideolojik kırılmaların da etkili olduğunu gösteriyor. Ekonomik ilişkiler, bu siyasi krizlere rağmen belirli bir seviyede devam etmekle birlikte, siyasi güvenin tesis edilememesi, iş birliklerini sürdürülemez kılıyor.
Değerlendirme
Türkiye ile İsrail arasındaki kriz, aslında iki ülkenin bölgesel vizyonlarındaki derin farklılıklardan kaynaklanıyor. İsrail'in 'azgın kışkırtıcılık' olarak nitelendirilen tutumu, sadece Türkiye ile yaşanan anlaşmazlıklarla sınırlı değil; İsrail'in genel dış politika anlayışının bir yansıması. Türkiye ise bu kışkırtıcılığa, Filistin davasını öne çıkararak ve Müslüman toplumlarda meşruiyet arayarak yanıt veriyor. Ancak bu karşılıklı hamleler, bölgede kalıcı bir çözüm üretmekten ziyade, kutuplaşmayı derinleştiriyor. Orta Doğu'daki istikrarsızlık, iki ülkenin de bu rekabetten beslenmesine neden olurken, uluslararası toplumun bu konudaki arabuluculuk çabaları da sonuçsuz kalıyor. Bu noktada, iki ülkenin de uzun vadeli çıkarları için sadece kısa vadeli siyasi kazanımlara odaklanmak yerine, bölgesel istikrarı önceleyen bir diyalog kurması gerektiği açıktır.
