2023 yılında Türkiye'de hane halkının en çok israf ettiği gıda grupları taze meyve-sebze ile ekmek oldu. Bu ürünler, bozulma ve tüketim planlamasındaki yetersizlikler nedeniyle çöpe gitti. İsraf edilen gıdaların toplam ekonomik değeri milyarlarca lirayı bulurken, uzmanlar bilinçli tüketim ve doğru saklama koşullarının önemine dikkat çekiyor.
İsrafın boyutları ve nedenleri
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre, 2023 yılında hane halkı tarafından tüketim amacıyla satın alınan gıdaların yaklaşık yüzde 7'si israf edildi. Bunun en büyük kısmını taze meyve ve sebzeler oluşturdu. Sebze ve meyvelerin yüzde 12'si, ekmeklerin ise yüzde 10'u çöpe gitti. İsrafın temel nedeni, ürünlerin bozulması ve son kullanma tarihine dikkat edilmemesi olarak sıralanıyor. Özellikle yaz aylarında yüksek sıcaklıklar, meyve ve sebzelerin hızla çürümesine yol açıyor. Ayrıca, tüketicilerin gereğinden fazla alışveriş yapması ve planlama eksikliği de israfı tetikliyor.
Ekonomik ve çevresel etkiler
Gıda israfı, sadece aile bütçesine değil, ülke ekonomisine de ciddi yük getiriyor. Tarım ve Orman Bakanlığı'nın yayımladığı rapora göre, Türkiye'de yılda 18,8 milyon ton gıda israf ediliyor. Bunun ekonomik karşılığı yaklaşık 214 milyar lira. Üstelik israf edilen her ton gıda, karbon salınımı ve su tüketimi açısından da çevreye zarar veriyor. Gıda israfını azaltmak için alınacak önlemler, hem ailelerin tasarruf etmesini sağlayacak hem de doğal kaynakların korunmasına katkıda bulunacak.
Alınabilecek önlemler
Uzmanlar, gıda israfının önüne geçmek için haftalık alışveriş listesi hazırlanmasını, uygun saklama koşullarının sağlanmasını ve artan yemeklerin değerlendirilmesini öneriyor. Ayrıca, marketlerin yaklaşan son kullanma tarihli ürünleri indirimli satması ve tüketicilerin ihtiyaçları kadar ürün alması teşvik edilmeli. Belediyelerin, israf edilecek gıdaları sosyal yardım kuruluşlarına yönlendirmesi de etkili bir çözüm olarak değerlendiriliyor. Türkiye'deki gıda israfı sorunu, yapılacak küçük değişikliklerle büyük ölçüde azaltılabilir.
