Türkiye ile Türk cumhuriyetleri arasındaki ekonomik ilişkiler, 2024 yılının ilk altı ayında güçlü bir seyir izledi. Azerbaycan, Kazakistan, Türkmenistan, Özbekistan ve Kırgızistan'dan oluşan beş ülkeyle yapılan dış ticaret hacmi, bu dönemde 9,4 milyar dolara ulaştı. Bu rakam, geçen yılın aynı dönemine göre önemli bir artışa işaret ediyor. İhracat ve ithalat kalemleri incelendiğinde, iki yönlü ticaretin dengeli bir şekilde geliştiği görülüyor.
İhracatta Güçlü Performans
Türkiye, Ocak-Haziran döneminde bu beş ülkeye toplam 5,6 milyar dolar değerinde ihracat gerçekleştirdi. En büyük ihracat pazarı, 2,8 milyar dolarla Azerbaycan oldu. Onu 1,5 milyar dolarla Kazakistan ve 1,1 milyar dolarla Türkmenistan takip etti. Özbekistan ve Kırgızistan'a yapılan ihracat ise sırasıyla 700 milyon ve 400 milyon dolar olarak kaydedildi. Bu ülkeler, özellikle makine, gıda, inşaat malzemeleri ve tekstil ürünlerinde Türkiye'nin önemli alıcıları arasında yer alıyor.
İhracattaki bu artışın arkasında, Türk cumhuriyetlerindeki ekonomik büyümenin yanı sıra iki ülke arasındaki ticaret anlaşmalarının etkisi olduğu belirtiliyor. Rusya-Ukrayna savaşı sonrası Orta Asya'da artan gıda ve makine talebi, Türk ihracatçılarına yeni fırsatlar sundu. Ayrıca, Türkiye'nin bölgedeki müteahhitlik firmalarının üstlendiği projeler de ticaretin canlanmasına katkı sağladı.
İthalatta Enerji ve Maden Ağırlığı
Türkiye'nin bu ülkelerden yaptığı ithalat ise aynı dönemde 3,8 milyar dolar olarak gerçekleşti. İthalatın büyük kısmını enerji ve maden ürünleri oluşturdu. Azerbaycan'dan doğalgaz, Kazakistan'dan ham petrol ve Türkmenistan'dan elektrik enerjisi ithal eden Türkiye, bu kalemlerle dış ticaret dengesini yaklaşık 1,8 milyar dolar fazla verdi. Özbekistan'dan pamuk, Kırgızistan'dan ise altın ithalatı dikkat çekti.
Enerji ithalatındaki bu bağımlılık, Türkiye'nin enerji arz güvenliği açısından stratejik önem taşıyor. Özellikle Hazar Denizi'ndeki doğalgaz rezervlerinin Avrupa'ya taşınmasında Türkiye'nin rolü, bu ülkelerle olan ticari ilişkileri daha da derinleştiriyor. TANAP gibi projeler, Türkiye'nin enerji koridoru olma hedefini güçlendirirken aynı zamanda bölgesel iş birliğini pekiştiriyor.
Hedef: 10 Milyar Dolar Ticaret Hacmi
Türk cumhuriyetleriyle yıllık dış ticaret hacmini 10 milyar dolara çıkarma hedefi, hükümetin öncelikli ekonomik hedefleri arasında yer alıyor. Bu yılın ilk yarısında elde edilen 9,4 milyar dolarlık hacim, yıl sonunda hedefin rahatlıkla aşılabileceğini gösteriyor. Ticaret Bakanlığı yetkilileri, mevcut eğilimin devam etmesi halinde yıl sonunda 20 milyar dolarlık hacme ulaşılabileceğini ifade ediyor.
Ayrıca, Türk Devletleri Teşkilatı ve benzeri platformlarda yapılan iş birliği anlaşmaları, ticaretin önündeki engelleri kaldırmayı amaçlıyor. Gümrük kolaylıkları, yatırım teşvikleri ve ortak projeler, iki taraf arasındaki ekonomik entegrasyonu hızlandırıyor. Bu durum, sadece dış ticaret hacmini değil, aynı zamanda siyasi ilişkileri de olumlu etkiliyor.
Bölgesel İşbirliğinin Geleceği
Uzmanlar, Türk cumhuriyetleriyle artan ticaretin bölgesel istikrara ve refaha katkı sağladığını belirtiyor. Türkiye'nin bu ülkelerle olan bağları, dil, din ve kültür birliğine dayanıyor; bu da ticari ilişkilerin derinleşmesini kolaylaştırıyor. Önümüzdeki dönemde katma değeri yüksek ürünlerin ticaretinin artırılması ve ulaştırma altyapısının geliştirilmesi hedefleniyor.
CHP İzmir Milletvekili ve ekonomist okur-yazarlarından Ahmet Yılmaz, konuya ilişkin değerlendirmesinde, "Türk cumhuriyetleriyle olan ticaretin artması, Türkiye'nin Orta Asya'daki nüfuzunu güçlendiriyor. Ancak bu ilişkilerin sürdürülebilir olması için karşılıklı yatırımların ve teknoloji transferinin desteklenmesi gerekiyor" dedi.
Merkezi Ankara'da bulunan Orta Asya Araştırmaları Merkezi'nin son raporu, bu beş ülkeyle yapılan ticaretin, Türkiye'nin toplam dış ticaretinin yaklaşık yüzde 3,5'ini oluşturduğunu gösteriyor. Bu oranın önümüzdeki yıllarda artırılması, Türkiye'nin ihracatını çeşitlendirme hedefiyle de uyumlu.
