Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine dayandırılan yeni bir analiz, il olma potansiyeli taşıyan 24 ilçeyi ortaya koydu. Bu ilçeler, nüfusun 100 binin üzerinde olması ve bağlı oldukları il merkezine en az 30 kilometre uzaklıkta bulunması şartlarını sağlıyor. Uzun süredir kamuoyunda tartışılan ilçelerin il statüsü kazanması, yerel yönetimler ve siyasi çevreler tarafından yakından takip ediliyor.
Kriterler neler?
Bir ilçenin il olabilmesi için temel şartlar arasında nüfusun 100 binin üzerinde olması, il merkezine 30 kilometreden daha uzak olması ve sosyo-ekonomik gelişmişlik düzeyinin belirli bir seviyenin üstünde bulunması yer alıyor. TÜİK'in 2024 yılı adrese dayalı nüfus kayıt sistemi sonuçlarına göre, bu kriterleri karşılayan 24 ilçe bulunuyor. Bunlar arasında İstanbul, Ankara, İzmir gibi büyükşehirlere bağlı ilçelerden ziyade, daha çok Anadolu’da yer alan ilçeler dikkat çekiyor.
İşte il olmayı bekleyen ilçeler
Listede Kocaeli'nin Gebze ilçesi, nüfusu 400 bini aşmasına rağmen il merkezine mesafesi 30 km'nin altında olduğu için yer almıyor. Bunun yerine, Manisa'nın Akhisar, Balıkesir'in Bandırma, Aydın'ın Nazilli ve Diyarbakır'ın Bismil ilçeleri gibi yerleşimler kriterleri karşılıyor. Ayrıca Şanlıurfa'nın Viranşehir, Mardin'in Midyat, Samsun'un Bafra, Zonguldak'ın Ereğli ve Konya'nın Ereğli ilçeleri de listede bulunuyor.
İşte il olması beklenen 24 ilçe: Akhisar, Bandırma, Nazilli, Bismil, Viranşehir, Midyat, Bafra, Ereğli (Zonguldak), Ereğli (Konya), Alanya, Kaş, Malkara, Ceyhan, Elbistan, Tatvan, Erciş, Hakkari (merkez ilçe değil), Cizre, Nusaybin, Kızıltepe, Batman (merkez ilçe değil), Kilis (merkez ilçe değil), Giresun (merkez ilçe değil) ve Siirt (merkez ilçe değil). Ancak uzmanlar, bu ilçelerin tamamının il olmasının kısa vadede mümkün olmayabileceğini, kararın siyasi ve ekonomik faktörlere bağlı olduğunu belirtiyor.
İl olma sürecinde bugüne kadar neler yaşandı?
Türkiye'de son 30 yılda 30'dan fazla ilçe il statüsü kazandı. En son 2012 yılında çıkarılan bir kanunla 14 ilçe büyükşehir statüsüne kavuşurken, 1999'da Düzce il oldu. 1950'lerden bu yana il sayısı 63'ten 81'e yükseldi. İl olma talepleri genellikle yerel halkın beklentileri, ekonomik canlanma ve idari hizmetlere erişim kolaylığı gibi gerekçelere dayanıyor. Ancak her ilçe için ayrı bir yasa çıkarılması gerektiğinden süreç uzun ve karmaşık.
Bağımsız değerlendirme
İlçelerin il olması, sadece idari bir statü değişikliği değil, aynı zamanda bölgesel kalkınma ve nüfus hareketlerini de etkileyen bir karardır. Kriterleri sağlayan 24 ilçenin tamamının il olması durumunda Türkiye'nin il sayısı 105'e yükselecek. Ancak bu durum, mevcut ilçelerin yeniden yapılandırılmasını da beraberinde getirecek. Siyasi iradenin önümüzdeki dönemde bu konuda bir adım atıp atmayacağı merak konusu.
