Türkiye Taşkömürü Kurumu (TTK) bünyesinde faaliyet gösteren ve 13 Ocak'ta müfettiş raporlarının ardından kapatılan iki maden müessesesi, 213 günlük aranın sonunda yeniden üretime geçti. Ancak bu süreçte kurumun zararı 4.9 milyar liraya ulaştı. Madenlerin kapatılmasına neden olan yönetmelik değişikliği, yaşanan kayıpların ardından yeniden düzenlenerek üretimin önü açıldı.
Kapatma Kararı ve Zararın Boyutları
TTK'ya bağlı Karadeniz Ereğli ve Zonguldak'taki maden ocakları, iş güvenliği riskleri ve mevzuata aykırılıklar tespit edilmesi üzerine geçtiğimiz Ocak ayında kapatılmıştı. Müfettiş raporlarında, ocaklardaki havalandırma sistemlerinin yetersizliği, gaz ölçüm cihazlarının kalibrasyon eksikliği ve acil durum ekiplerinin yetersizliği gibi ciddi ihlaller belirlenmişti. Bu nedenlerle Bakanlık, derhal kapatma kararı almış, 2 bin 500'ü aşkın maden işçisi ise mağdur olmuştu.
Kapatma süresince işçilerin ücretlerinin ödenmeye devam etmesi, bakım ve onarım masrafları ile atıl durumda kalan makinelerin amortismanı gibi kalemler, kurumun zararını hızla artırdı. Yapılan hesaplamalara göre, 213 günlük üretim duruşunun maliyeti 4.9 milyar lirayı buldu. Bu rakam, TTK'nın yıllık cirosunun yaklaşık üçte birine tekabül ediyor. Ayrıca, kapatma nedeniyle yaklaşık 1.5 milyon ton taşkömürü üretim kaybı yaşandı.
Yönetmelik Değişikliği ve Yeniden Açılış
Yaşanan büyük mali kayıp, hem kurum yönetimini hem de hükümeti yeni bir arayışa itti. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ile Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı'nın ortak yürüttüğü çalışmalar sonucunda, madenlerin kapatılmasına gerekçe olan yönetmelik maddeleri revize edildi. Özellikle havalandırma sistemlerinin standartları ve periyodik ölçüm süreleri gibi konularda esneklik sağlandı, ancak iş güvenliği temel prensiplerinden taviz verilmedi.
Yeni yönetmelik, madenlerin daha verimli ve düşük maliyetle işletilmesine olanak tanıyor. Bu kapsamda, ocakların yeniden açılması için gerekli izinler hızla tamamlandı. 14 Ağustos'ta gerçekleştirilen törenle ilk madenci üretim için kuyuya indi. TTK Genel Müdürü Muharrem Kiraz, yaptığı açıklamada, "Bu süreçte hem işçilerimizin hem de ülke ekonomisinin zarar görmemesi için yoğun çaba harcadık. Yeni düzenlemelerle hem güvenliği hem de üretimi artıracağız" dedi.
Üretim Hedefleri ve Beklentiler
Yeniden üretime başlanan ocaklarda ilk etapta aylık 350 bin ton, yıl sonuna kadar ise toplam 4 bin 289 ton taşkömürü çıkarılması hedefleniyor. Bu miktar, kapatma dönemindeki kaybın telafi edilmesi açısından kritik önem taşıyor. Türkiye'nin enerji ihtiyacının önemli bir bölümünü karşılayan taşkömürü, özellikle demir-çelik sektöründe kullanılıyor. Bu nedenle üretimin artması, ithalatın azalmasına ve cari açığın daralmasına katkı sağlaması bekleniyor.
Maden işçileri ise yeniden işbaşı yapmanın mutluluğunu yaşıyor. Sendika temsilcileri, iş güvenliği önlemlerinin artırılması koşuluyla çalışmaya devam edeceklerini belirtiyor. Öte yandan, TTK'nın özelleştirilmesi veya kapatılması gibi tartışmalar, yaşanan zararın ardından yeniden gündeme gelebilir. Ancak hükümet, kurumun stratejik önemine vurgu yaparak, bu tür iddiaları yalanladı.
Değerlendirme
TTK madenlerindeki bu kesinti, kamu işletmelerinde mevzuata uyumun göz ardı edilmesinin ne kadar büyük maliyetlere yol açabileceğini bir kez daha gösterdi. Kapatma kararı iş güvenliği açısından doğru olsa da, yetkililerin denetimleri düzenli yapmaması ve önleyici tedbirleri zamanında almaması, hem işçileri hem de kurumu zor durumda bıraktı. Gelecekte benzer olayların yaşanmaması için denetim mekanizmalarının güçlendirilmesi ve madenlerin modernizasyonuna daha fazla kaynak ayrılması büyük önem taşıyor. Aksi takdirde, 4.9 milyar liralık zarar, telafisi mümkün olmayan kayıplarla sonuçlanabilir.
