Türk Tabipleri Birliği (TTB) ve Türk Psikiyatri Derneği (TPD), cinsiyet uyum sürecinde kullanılan hormonlar ile ergenlik baskılayıcı ilaçların 21 yaş altındaki kişilere reçete edilmesini engelleyen düzenlemeye karşı açtıkları davada yürütmenin durdurulması isteminin reddedilmesi üzerine Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'na (İDDK) itiraz etti. Sağlık Bakanlığı tarafından yayımlanan genelge, trans bireylerin sağlık hizmetlerine erişimini kısıtlarken, meslek örgütleri düzenlemenin anayasaya ve tıbbi etik kurallara aykırı olduğunu savunuyor.
Yürütmeyi durdurma talebi reddedildi
TTB ve TPD, daha önce Danıştay 15. Dairesi'ne başvurarak düzenlemenin yürütmesinin durdurulmasını talep etmişti. Ancak daire, 25 Aralık 2024 tarihli kararıyla talebi reddetti. Kararda, düzenlemenin kamu yararı ve sağlık politikaları çerçevesinde alındığı gerekçesiyle yürütmeyi durdurma koşullarının oluşmadığı belirtildi. Bunun üzerine TTB ve TPD, 3 Ocak 2025'te karara itiraz ederek dosyayı Danıştay İDDK'ya taşıdı.
İtiraz dilekçesinde, söz konusu düzenlemenin tıbbi kanıtlara dayanmadığı, ergenlik döneminde uygulanan baskılayıcı tedavilerin ertelenmesinin bireylerin psikolojik ve sosyal gelişiminde geri dönülemez hasarlara yol açabileceği vurgulandı. Ayrıca, düzenlemenin Dünya Sağlık Örgütü ve uluslararası tıp otoritelerinin kılavuzlarıyla çeliştiği ifade edildi.
Düzenleme ne getiriyor?
Sağlık Bakanlığı tarafından 2024 yılı sonunda yayımlanan genelgeyle, cinsiyet uyum sürecinde kullanılan hormon tedavileri ve ergenlik baskılayıcı ilaçların 21 yaş altındaki bireylere reçete edilmesi yasaklandı. Düzenleme ayrıca, bu tedavilerin yalnızca üniversite hastaneleri ve eğitim araştırma hastanelerinde yapılmasını şart koşuyor. Mevcut uygulamada ise tedaviler özel hastanelerde ve bazı devlet hastanelerinde de yapılabiliyordu.
Tarafların görüşleri
TTB ve TPD, düzenlemenin trans bireylerin sağlık hizmetlerine erişimini engellediğini ve ayrımcılık yarattığını savunuyor. TTB Hukuk Birimi, "Cinsiyet disforisi tanısı almış gençlerin tedaviye erişiminin kısıtlanması, etik dışı olduğu gibi Anayasa'nın eşitlik ilkesine de aykırıdır" açıklamasında bulundu. TPD ise düzenlemenin bilimsel dayanaktan yoksun olduğunu ve gençlerin ruh sağlığını olumsuz etkileyeceğini belirtti.
Öte yandan, düzenlemeyi savunan çevreler, "21 yaş altındaki bireylerin bu tür geri dönüşü olmayan tedavilere maruz kalmamasının çocuk hakları açısından korunması gerektiğini" öne sürüyor. Hükümete yakın kaynaklar, düzenlemenin sağlık politikaları ve kamu yararı çerçevesinde yapıldığını ifade ediyor.
Süreç nasıl ilerleyecek?
Danıştay İDDK, itiraz başvurusunu önümüzdeki haftalarda değerlendirecek. Kurul, yürütmenin durdurulması kararı verirse düzenleme yargı süreci boyunca askıya alınacak. Aksi halde dava, esas yönünden incelenmeye devam edecek. TTB ve TPD, konunun Anayasa Mahkemesi'ne taşınabileceğini de belirtiyor.
Bu gelişme, Türkiye'de trans bireylerin sağlık hizmetlerine erişimine ilişkin tartışmaları yeniden alevlendirdi. LGBTİ+ örgütleri de süreci yakından takip ettiklerini ve düzenlemenin geri çekilmesi için mücadele edeceklerini duyurdu.
