ABD Başkanı Donald Trump, İran ile imzalanan mutabakat zaptını Fransa’nın başkenti Paris’teki Versay Sarayı’nda imzaladı. Bu tören, 1919’da aynı mekânda Birinci Dünya Savaşı’nı sona erdiren Versay Antlaşması’na imza atan dönemin ABD Başkanı Woodrow Wilson’ı akıllara getirdi. Wilson’ın barış anlaşması, Almanya’da derin bir hoşnutsuzluğa ve İkinci Dünya Savaşı’nın zeminini hazırlayan koşullara yol açmıştı. Trump’ın İran ile yaptığı anlaşma ise Ortadoğu’da yeni bir dönemi başlatabilir.
Tarihsel paralellik: Wilson ve Trump
1919 yılında Woodrow Wilson, Versay Sarayı’nın Aynalı Salonu’nda Almanya ile yapılan antlaşmayı imzalayan dört büyük devlet başkanından biriydi. Wilson’ın barış vizyonu, Milletler Cemiyeti’nin kurulmasını öngörüyordu ancak ABD’nin cemiyete katılmaması ve Almanya’ya ağır yaptırımlar uygulanması, ilerleyen yıllarda küresel bir felakete dönüştü. Trump ise 107 yıl sonra aynı salonda, bu kez İran ile nükleer programı sınırlandıran bir mutabakat zaptına imza attı. İki liderin ortak noktası, imza töreni için seçilen sembolik mekân ve anlaşmaların uluslararası dengeleri değiştirme potansiyeli.
Versay Antlaşması, ABD’de iç kamuoyundan gelen yoğun itirazlar nedeniyle onaylanamamıştı. Trump’ın mutabakatının da ABD Kongresi’nde onay süreci belirsizliğini koruyor. Ancak Beyaz Saray, anlaşmanın İran’ın nükleer silah geliştirmesini engelleyeceğini ve bölgede istikrar sağlayacağını savunuyor.
İran ile varılan anlaşmanın detayları
Mutabakat zaptı, İran’ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerini kısıtlamasını, uluslararası denetçilere tam erişim sağlamasını ve yaptırımların aşamalı olarak kaldırılmasını içeriyor. Trump, anlaşmayı “tarihi bir fırsat” olarak nitelendirirken, İran Dışişleri Bakanı Cevad Zarif, “Kazan-kazan anlaşması” ifadesini kullandı. Buna karşın İsrail ve Suudi Arabistan, anlaşmayı endişeyle karşıladı.
Uzmanlar, Versay Antlaşması’nın sert koşullarının Almanya’da aşırı milliyetçiliği beslediğine dikkat çekiyor. Trump’ın mutabakatı ise İran’da reformist kanadı güçlendirebilir ancak muhafazakâr kesimin tepkisine yol açma riski taşıyor. Anlaşmanın bölgedeki güç dengelerini nasıl etkileyeceği önümüzdeki aylarda netleşecek.
