Washington, D.C. – ABD Başkanı Donald Trump yönetimi, Suudi Arabistan ile Temmuz ayında imzalanan sivil nükleer anlaşmanın yürürlüğe girebilmesi için Riyad yönetiminden İsrail ile ilişkilerini normalleştirme yönünde somut adımlar atmasını talep etmeye devam ediyor. Konuya yakın kaynaklar, Trump’ın bu şarttan vazgeçmediğini ve anlaşmanın onay sürecinin bu koşula bağlı olduğunu doğruladı.
Normalleşme Talebi Nükleer Müzakereyi Gölgede Bırakıyor
Beyaz Saray’dan üst düzey bir yetkili, isminin açıklanmaması kaydıyla yaptığı açıklamada, “Başkan Trump, Suudi Arabistan ile kapsamlı bir ortaklık kurmak istiyor; ancak bu ortaklığın temelinde bölgesel istikrar ve İsrail’in güvenliği yer alıyor. Nükleer anlaşma, bu geniş vizyonun sadece bir parçasıdır” dedi. Yetkili, normalleşme talebinin müzakere masasında hâlâ ana gündem maddesi olduğunu vurguladı.
Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman ise daha önce yaptığı açıklamalarda, Filistin devletinin kurulmasına yönelik somut bir ilerleme olmadan İsrail ile ilişkileri normalleştirmeyeceğini defalarca dile getirmişti. Bu tutum, iki ülke arasındaki müzakerelerin önündeki en büyük engel olarak görülüyor. Suudi yetkililer, nükleer anlaşmanın ekonomik ve teknolojik faydalarının yanı sıra, ulusal egemenliklerine saygı gösterilmesi gerektiğinin altını çiziyor.
Nükleer Anlaşmanın Kapsamı ve Önemi
Temmuz ayında imzalanan anlaşma, Suudi Arabistan’ın uranyum zenginleştirme ve nükleer yakıt üretimi dahil olmak üzere sivil nükleer enerji programını geliştirmesine olanak tanıyor. Anlaşma, ABD’nin 123 anlaşması olarak bilinen çerçeve kapsamında, sıkı denetim ve güvenlik önlemlerini de beraberinde getiriyor. Suudi Arabistan’ın enerji ihtiyacının artması ve petrol kaynaklı gelirleri çeşitlendirme çabası, bu anlaşmayı Krallık için stratejik bir öneme taşıyor.
Uzmanlar, anlaşmanın yürürlüğe girmesi durumunda Orta Doğu’daki güç dengesini değiştirebileceğini ve bölgesel rekabeti kızıştırabileceğini belirtiyor. Özellikle İran’ın nükleer programına ilişkin uluslararası endişeler sürerken, Suudi Arabistan’ın nükleer kapasitesinin artması, bölgede yeni bir silahlanma yarışını tetikleyebilir. Bu nedenle ABD, anlaşmaya eklediği normalleşme şartı ile hem Orta Doğu’da istikrarı sağlamayı hem de İsrail’in güvenlik endişelerini gidermeyi hedefliyor.
Uluslararası Tepkiler ve Müzakere Süreci
Anlaşmanın normalleşme şartına bağlanması, uluslararası kamuoyunda farklı tepkilere yol açıyor. ABD’de bazı Kongre üyeleri, anlaşmanın Suudi Arabistan’ın insan hakları ihlalleri ve Yemen’deki savaş nedeniyle eleştirilen geçmişine rağmen onaylanmasına sıcak bakmıyor. Diğer yandan İsrail hükümeti, Trump yönetiminin bu tutumunu memnuniyetle karşılıyor. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, daha önce Suudi Arabistan ile normalleşmenin bölgesel barış için önemli bir adım olacağını söylemişti.
Suudi Arabistan ise müzakerelerde aceleci davranmıyor. Riyad yönetimi, nükleer anlaşmanın kendi başına bir kazanım olduğunu ve bu anlaşmanın İsrail ile normalleşme gibi farklı bir konuyla ilişkilendirilmemesi gerektiğini savunuyor. Suudi Dışişleri Bakanı Faysal bin Ferhan, geçtiğimiz hafta yaptığı açıklamada, “Normalleşme, Filistin halkının meşru haklarının tanınması ve bağımsız bir devletin kurulması şartına bağlıdır” ifadelerini kullanmıştı.
Sonraki Adımlar ve Olası Senaryolar
Uzmanlara göre, iki ülke arasındaki müzakereler önümüzdeki aylarda yoğunlaşacak. ABD Başkanı Trump’ın yeniden seçilme hedefi doğrultusunda, Suudi Arabistan’a yönelik bu tür diplomatik hamlelerin önem kazanması bekleniyor. Ancak Suudi tarafının, özellikle Filistin konusundaki tutumundan ödün vermesi pek olası görünmüyor. Bu durumda anlaşmanın yürürlüğe girmesi uzayabilir ya da rafa kalkabilir.
Bölgedeki gelişmeleri yakından takip eden analistler, ABD’nin İran’a yönelik yaptırımları ve baskıları ile Suudi Arabistan’ın enerji politikaları arasındaki etkileşimin, normalleşme sürecini dolaylı olarak etkileyebileceğini belirtiyor. Ayrıca, Çin ve Rusya’nın Orta Doğu’da artan nüfuzu, ABD’nin Suudi Arabistan ile ilişkilerini güçlendirme isteğini artıran bir faktör olarak öne çıkıyor.
Sonuç olarak, Trump yönetiminin Suudi Arabistan’a yönelik nükleer anlaşma şartı, sadece enerji diplomasisini değil, aynı zamanda Orta Doğu’nun geleceğini şekillendirecek geniş kapsamlı bir pazarlığın parçası olarak görülüyor. Önümüzdeki süreçte tarafların nasıl bir uzlaşma zemini bulacağı, bölgesel istikrar açısından belirleyici olacak.
