ABD Başkanı Donald Trump, İran'ın nükleer müzakerelerde uzun süre beklediğini belirterek bu tutumun bedelini ödeyeceklerini söyledi. Konuya ilişkin yazılı açıklama yapan Trump, İran'ın müzakereleri oyalayarak zaman kazanmaya çalıştığını öne sürdü. “İran rejimi müzakere masasında oyun oynuyor. Artık bekleme süresi doldu. Bedelini ödeyecekler” ifadelerini kullandı. Trump'ın bu tehdidi, iki ülke arasında son dönemde yeniden başlayan dolaylı görüşmelerin kaderini belirleyebilir.
Yeni Yaptırım Sinyali
Trump'ın açıklaması, İran'ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerini sürdürmesi ve Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) ile iş birliğini tam anlamıyla sağlamaması üzerine geldi. Beyaz Saray'dan yapılan brifingde, ekonomik yaptırımların genişletilebileceği ve İran petrol ihracatına yönelik yeni kısıtlamaların devreye alınacağı sinyali verildi. ABD Hazine Bakanlığı'nın İran'ın finansal kanallarını hedef alan yeni bir yaptırım paketi üzerinde çalıştığı belirtiliyor. Trump'ın seçim vaatleri arasında yer alan “maksimum baskı” politikası böylece yeniden gündeme taşınmış oldu.
Ekonomik Yansımalar
Trump'ın tehditleri, küresel petrol piyasalarında hareketliliğe yol açtı. Brent petrol varil fiyatı, açıklamanın ardından yüzde 2 artışla 85 dolar seviyesine yükseldi. İran'ın günlük 1,5 milyon varil petrol ihracatını sürdürdüğü düşünüldüğünde, yeni yaptırımların arzı daraltacağı ve fiyatları yukarı çekeceği tahmin ediliyor. Öte yandan, İran Merkez Bankası'nın döviz rezervleri son yıllarda ciddi erime gösterdi. Trump'ın tehditleri, İran ekonomisinde yeniden enflasyonist baskı yaratabilir. Uzmanlar, Tahran yönetiminin kısa vadede müzakere masasına dönmek zorunda kalabileceği görüşünde.
Müzakere Sürecinin Geçmişi
İran ile P5+1 ülkeleri arasında 2015 yılında imzalanan Kapsamlı Ortak Eylem Planı (KOEP), Trump'ın 2018'de tek taraflı çekilmesiyle fiilen sona ermişti. Biden yönetimi döneminde yeniden başlayan dolaylı müzakereler, İran'ın yeni talepleri ve uranyum zenginleştirme oranını yüksek seviyelere çıkarması nedeniyle tıkanmıştı. Trump'ın yeni tehdidi, Cumhuriyetçi Parti'nin İran'a karşı sert çizgisini yansıtıyor. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü, Trump'ın açıklamalarına henüz resmi yanıt vermezken, devlet medyası “ABD'nin psikolojik savaşı” yorumunda bulundu.
Trump'ın bu çıkışı, özellikle seçim öncesi dönemde dikkatleri dış politikaya çekme ve seçmen tabanını konsolide etme amacı taşıyor olabilir. Ancak uluslararası toplum, yeni yaptırımların bölgesel istikrarsızlığı artırmasından endişe ediyor. İran'ın nükleer programına ilişkin artan belirsizlik, hem enerji piyasaları hem de küresel güvenlik açısından risk oluşturuyor. Krizin diplomasi yoluyla çözülmemesi halinde, petrol fiyatlarında daha sert yükselişler yaşanması muhtemel.
