ABD Başkanı Donald Trump, İran ile yaşanan gerilime ilişkin dikkat çekici bir açıklama yaptı. Trump, "Bu savaş, seçimlerimizden hemen sonra sona erecek" diyerek, çatışmanın seçim takvimiyle ilişkili olduğu mesajını verdi. Açıklama, Washington'da seçim kampanyasının kızıştığı bir dönemde geldi ve Tahran yönetimine yönelik baskı politikasının bir parçası olarak yorumlandı.
Trump'ın açıklamasının perde arkası
Trump'ın sözleri, İran'a yönelik yaptırımlar ve askeri varlık konusundaki tartışmaların yeniden alevlendiği bir ortamda geldi. Başkan, seçim mitinglerinde sık sık İran karşıtı söylemi öne çıkarırken, bu kez savaşın süresine dair net bir tarih verdi. "Seçimlerimizden hemen sonra" ifadesi, Kasım 2020'de yapılacak başkanlık seçimlerine işaret ediyor. Ancak Trump, savaşın nasıl sona ereceğine dair ayrıntı vermedi. Beyaz Saray'dan yapılan yazılı açıklamada ise "Başkan, İran rejiminin bölgedeki yıkıcı faaliyetlerine son vermesi konusunda kararlıdır" denildi.
Uzmanlar, Trump'ın açıklamasını seçim stratejisi olarak değerlendiriyor. İran ile doğrudan bir savaşın ABD kamuoyunda pek destek görmediği biliniyor. 2020 seçimleri öncesinde Başkan, ekonomik göstergeler ve dış politika başarılarıyla oy toplamaya çalışıyor. İran konusunda sert bir duruş sergilemek, Cumhuriyetçi seçmen tabanını konsolide ederken, bağımsız seçmen üzerinde de etkili olabilir.
İran cephesinden sessizlik
İran yönetiminden Trump'ın sözlerine henüz resmi bir yanıt gelmedi. Tahran, geçmişte ABD'nin yaptırımlarına ve askeri tehditlerine karşı misilleme yapacağını açıklamıştı. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü, geçtiğimiz hafta yaptığı açıklamada "ABD'nin bölgedeki varlığı istikrarsızlık kaynağıdır" demişti. İran'ın nükleer programı ve bölgesel milis gruplara verdiği destek, Washington ile Tahran arasındaki gerilimin ana nedenleri arasında yer alıyor.
Piyasalar ve bölgesel dengeler
Trump'ın açıklaması, petrol fiyatlarında dalgalanmaya neden oldu. Brent petrol, açıklamanın ardından yüzde 1'in üzerinde değer kazandı. Orta Doğu'da olası bir savaşın enerji arzını kesintiye uğratacağı endişesi, yatırımcıları tedirgin ediyor. Bölge ülkeleri ise ABD ile İran arasındaki gerilimin tırmanmasından endişeli. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri, gerilimin azaltılması çağrısı yaparken, İsrail İran'a karşı sert tutumunu sürdürüyor.
Seçim öncesi dış politika hamlesi
Trump'ın İran açıklaması, seçim kampanyasının bir parçası olarak görülüyor. Başkan, 2018'de ABD'yi İran nükleer anlaşmasından çekmiş ve yaptırımları yeniden uygulamaya koymuştu. Bu politikalar, İran ekonomisini zor durumda bıraktı. Ancak İran'ın nükleer programını askıya almasını sağlamadı; aksine Tahran, uranyum zenginleştirme faaliyetlerini hızlandırdı. Trump yönetimi, İran'ı masaya oturtmak için askeri tehditleri de içeren bir baskı stratejisi izliyor.
Seçim kampanyasında Trump, "savaşları bitiren başkan" imajı çizmeye çalışıyor. Suriye'den asker çekme kararı ve Afganistan'daki barış görüşmeleri bu çerçevede değerlendiriliyor. Ancak İran ile yeni bir cephe açılması, bu imajla çelişebilir. Bu nedenle Trump, savaşın seçim sonrası biteceğini söyleyerek, seçmenlere "kısa süreli ve kontrollü bir operasyon" mesajı veriyor olabilir.
Demokratların tepkisi
Demokrat Parti kanadından Trump'a eleştiri geldi. Başkan adayı Joe Biden'ın kampanya sözcüsü, "Trump'ın pervasız açıklamaları, askerlerimizi ve bölgeyi gereksiz bir savaşa sürüklüyor" dedi. Demokratlar, Trump'ın İran politikasını "stratejiden yoksun" olarak nitelendiriyor. Kongre'deki bazı Cumhuriyetçiler de askeri müdahale konusunda temkinli. Senato, geçtiğimiz ay Trump'ın İran'a yönelik askeri yetkisini sınırlandıracak bir tasarıyı görüşmüştü.
Uzman görüşleri ve olası senaryolar
Dış politika uzmanları, Trump'ın açıklamasını "seçim kazanma odaklı" bir hamle olarak yorumluyor. Ancak İran'ın bu söyleme nasıl karşılık vereceği belirsiz. Tahran, ABD'nin seçim takvimine göre hareket etmeyebilir. Olası senaryolar arasında İran'ın Körfez'de petrol tankerlerine yönelik saldırıları artırması, vekil gruplar üzerinden ABD üslerine saldırı düzenlemesi veya nükleer programını daha da ileri taşıması bulunuyor. ABD ise askeri yığınak yaparak caydırıcılık sağlamaya çalışıyor.
Bölgesel aktörler, gerilimin seçim sonrasına kadar düşük yoğunluklu çatışmalarla devam edebileceğini öngörüyor. Ancak Trump'ın "savaş seçim sonrası bitecek" sözü, askeri bir operasyonun planlandığına dair işaret olarak da okunabilir. Böyle bir operasyon, seçim öncesi kamuoyunda tartışma yaratmamak için ertelenmiş olabilir. Seçim sonrası dönemde ise ABD'nin İran'a yönelik tutumunun netleşmesi bekleniyor.
Trump'ın açıklaması, ABD-İran ilişkilerinde yeni bir belirsizlik yaratmış durumda. Seçim sonrası dönem, iki ülke arasındaki gerilimin seyrini belirleyecek. Uluslararası toplum, taraflara itidal çağrısı yaparken, diplomatik çözüm arayışları da sürüyor. Ancak mevcut koşullarda, savaşın ne zaman ve nasıl sona ereceği sorusu yanıtsız kalmaya devam ediyor.
