ABD Başkanı Donald Trump, İran ile yürütülen müzakerelerin verimli geçtiğini ve 3 Kasım'da yapılacak ara seçimler öncesinde İran'a askeri bir müdahalede bulunmayacaklarını duyurdu. Trump, açıklamasında "İran ile verimli görüşmeler yürütüyoruz. 3 Kasım’da ABD’de yapılacak ara seçimlerden önce İran’a saldırmayacağız" ifadelerini kullandı. Bu açıklama, son dönemde artan gerilimin ardından geldi ve Tahran yönetimine yönelik olası bir askeri operasyon beklentilerini şimdilik rafa kaldırdı.
GERİLİMİN ARKA PLANI
ABD ile İran arasındaki ilişkiler, Washington'un 2018'de İran nükleer anlaşmasından çekilmesi ve ardından uygulanan yaptırımlarla giderek kötüleşmişti. Son aylarda Basra Körfezi'nde yaşanan tanker olayları, İran'a ait bir insansız hava aracının düşürülmesi ve Suudi Arabistan petrol tesislerine yönelik saldırılar bölgede tansiyonu yükseltmişti. Trump yönetimi, bu saldırılardan İran'ı sorumlu tutmuş ancak doğrudan bir askeri karşılık vermekten kaçınmıştı. Başkan Trump'ın son açıklaması, bu politikayı sürdüreceğini gösteriyor.
SEÇİM ÖNCESİ STRATEJİK HAMLE
Trump'ın kararında 3 Kasım ara seçimlerinin yaklaşması önemli bir etken olarak öne çıkıyor. Seçim öncesinde yeni bir askeri çatışmanın ekonomik ve siyasi maliyeti, Beyaz Saray'ın öncelikleri arasında yer alıyor. Uzmanlar, Trump'ın İran'a yönelik sert söylemini sürdürse de seçimlere kadar askeri bir maceraya girmek istemediğini belirtiyor. Öte yandan, görüşmelerin verimli gittiği mesajı, hem iç kamuoyuna hem de uluslararası arenaya diplomatik bir çözüm arayışında olduğu sinyalini veriyor.
İRAN CEPHESİNDEN İLK TEPKİLER
İran tarafından henüz resmi bir açıklama gelmedi. Ancak Tahran yönetimi daha önce yaptığı açıklamalarda, ABD ile koşulsuz görüşmeye hazır olduklarını ancak önce yaptırımların kaldırılması gerektiğini vurgulamıştı. İran Dışişleri Bakanı Muhammed Cevad Zarif, geçtiğimiz haftalarda yaptığı bir konuşmada, "ABD ile görüşmekten kaçmıyoruz, ancak saygı çerçevesinde bir diyalog istiyoruz" demişti. Trump'ın son açıklaması, bu diyaloğun kapısını aralayabilir.
ULUSLARARASI YANSIMALAR
Avrupa Birliği ve diğer bölge ülkeleri, ABD ile İran arasındaki gerilimin düşmesini olumlu karşıladı. Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, daha önce yaptığı açıklamada, İran ile diyaloğun güçlendirilmesi çağrısında bulunmuştu. Rusya ve Çin ise ABD'nin tek taraflı yaptırımlarına karşı çıkarak, sorunun diplomatik yollarla çözülmesi gerektiğini savunuyor. Trump'ın açıklaması, uluslararası kamuoyunda olumlu bir hava yaratabilir.
ASKERİ UZMANLAR NE DİYOR?
Askeri uzmanlar, Trump'ın açıklamasını temkinli karşılıyor. Emekli General John Allen, "Başkanın seçim öncesi bir çatışmadan kaçınması anlaşılır, ancak İran'ın nükleer programındaki ilerlemesi uzun vadeli bir tehdit oluşturuyor" değerlendirmesinde bulundu. Diğer uzmanlar ise, görüşmelerin somut bir sonuç vermemesi durumunda gerilimin yeniden tırmanabileceği uyarısında bulunuyor.
EKONOMİK ETKİLER
Trump'ın açıklamasının ardından petrol fiyatlarında kısa süreli bir düşüş yaşandı. Uluslararası piyasalarda Brent petrolün varil fiyatı yüzde 1'in üzerinde geriledi. Analistler, Orta Doğu'da askeri bir çatışma riskinin azalmasının enerji piyasalarını rahatlattığını belirtiyor. Ancak İran'a yönelik yaptırımların devam etmesi, İran ekonomisi üzerindeki baskıyı sürdürüyor.
BUNDAN SONRA NE OLACAK?
Trump'ın açıklaması, ABD-İran ilişkilerinde yeni bir dönemin başlangıcı olabilir. Ancak taraflar arasındaki güvensizlik ve yaptırımların kaldırılması konusundaki anlaşmazlıklar devam ediyor. Önümüzdeki günlerde yapılacak olası görüşmelerin seyri, ilişkilerin geleceğini belirleyecek. Başkan Trump'ın seçim sonrası politikasını nasıl şekillendireceği ise belirsizliğini koruyor.
