ABD Başkanı Donald Trump, İran ile sağlanan mutabakat çerçevesinde Tahran yönetiminin "asla bir nükleer silah sahibi olmayacağına dair anlaşmaya vardığını" bildirdi. Beyaz Saray’da yaptığı açıklamada Trump, anlaşmanın İran’ın nükleer programına yönelik kapsamlı bir çerçeve sunduğunu ve bunun bölgesel güvenlik açısından tarihi bir adım olduğunu savundu. Açıklamalar, İran ve ABD arasında dolaylı görüşmelerin ardından geldi.
Anlaşmanın ekonomik boyutu
Trump yönetimi, anlaşmanın İran’ın petrol ihracatına getirilen yaptırımların hafifletilmesiyle bağlantılı olduğunu duyurdu. Ekonomi kategorisinde değerlendirilen bu gelişme, küresel enerji piyasalarında dalgalanmaya neden oldu. Brent petrol fiyatları, haberin ardından %2’nin üzerinde geriledi. Analistler, İran’ın dünya enerji pazarına dönüşünün arz fazlası yaratabileceğini belirtiyor.
Tahran yönetiminin açıklamaları
İran Dışişleri Bakanlığı'ndan yapılan yazılı açıklamada, “İran hiçbir zaman nükleer silah peşinde olmamıştır ve olmayacaktır. Ancak barışçıl nükleer enerji kullanma hakkımız saklıdır” denildi. Tahran, anlaşmanın İran’ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerine sınırlama getirmediğini vurguladı. Trump ise İran’ın nükleer tesislerinin sürekli denetime tabi olacağını iddia etti.
Uzman yorumları ve bağlam
Uzmanlar, anlaşmanın 2015 tarihli Kapsamlı Ortak Eylem Planı’na (KOEP) benzerlikler taşıdığını ancak detaylarının henüz netleşmediğini ifade ediyor. Eski ABD Ulusal Güvenlik Danışmanı John Bolton, “Bu yeni anlaşma, öncekine göre daha zayıf. İran’ın balistik füze programını kapsamıyor” dedi. Bağımsız değerlendirmeler, anlaşmanın sürdürülebilirliğinin yaptırımların kalıcı olarak kaldırılmasına bağlı olduğunu belirtiyor. İsrail ve Suudi Arabistan’ın endişelerini dile getirdiği süreçte, Trump anlaşmayı “Ortadoğu’da yeni bir dönemin başlangıcı” olarak niteledi.
