ABD Başkanı Donald Trump, İran'ın nükleer faaliyetlerine yönelik uluslararası denetimlerde üst düzey işbirliği yaptığını belirterek, Tahran yönetiminin uzun bir süre en sıkı nükleer denetimlere tamamen ve eksiksiz olarak razı olduğunu ileri sürdü. Trump'ın bu açıklaması, nükleer müzakerelerin geleceği ve İran'a yönelik yaptırımların kaldırılması ihtimalini yeniden gündeme taşıdı.
Trump’ın açıklamaları ve İran nükleer anlaşması
Başkan Trump, Oval Ofis'te gazetecilere yaptığı değerlendirmede, “İran, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı'nın (UAEA) en kapsamlı denetimlerine tam uyum sağlamış durumda. Bu, anlaşmanın işe yaradığını gösteriyor” ifadelerini kullandı. Trump, geçmişte İran nükleer anlaşmasından ABD'yi çekmesiyle bilinse de, son açıklamalarıyla Tahran'ın taahhütlerini yerine getirdiğini kabul etmiş oldu. Beyaz Saray'dan yapılan yazılı açıklamada da, İran'ın uranyum zenginleştirme seviyelerini düşürdüğü ve Arak ağır su reaktörünü dönüştürdüğü belirtildi. Ancak Trump, anlaşmanın diğer maddeleri konusunda endişelerinin sürdüğünü de sözlerine ekledi.
Uzmanlardan ilk yorumlar
Nükleer silah uzmanları, Trump'ın bu sözlerinin anlaşmayı canlandırmaya yönelik bir adım olabileceğini değerlendiriyor. Washington merkezli Yakın Doğu Enstitüsü'nden araştırmacı Henry Rome, “Trump'ın bu açıklaması, İran'ın denetimlere uyumunu teyit ediyor. Ancak ABD'nin tekrar anlaşmaya dönmesi için Kongre onayı gerekebilir” dedi. Öte yandan, İran Dışişleri Bakanlığı henüz resmi bir yanıt vermedi. Tahran yönetimi daha önce, anlaşmanın ekonomik faydalarının tam olarak sağlanamadığını savunuyordu.
Küresel piyasalar ve İran ekonomisine etkisi
Trump'ın açıklamaları, özellikle petrol piyasalarında hareketlilik yarattı. Brent petrol fiyatları, İran yaptırımlarının hafifleyebileceği beklentisiyle hafif geriledi. Uzmanlar, İran'ın petrol ihracatının artması halinde küresel arz fazlası oluşabileceği uyarısında bulunuyor. Ayrıca, ABD'nin İran'a yönelik yaptırımları kısmen kaldırması durumunda, Türkiye gibi komşu ülkelerin enerji maliyetlerinin düşebileceği ifade ediliyor. İstanbul Ekonomi Araştırmaları Direktörü Can Selçuki, “İran'ın piyasalara dönüşü, özellikle doğalgaz ve petrol ithalatçısı ülkeler için olumlu olabilir” değerlendirmesini yaptı.
Sonuç olarak, Trump'ın İran'ın nükleer denetimlere uyumunu kabul etmesi, küresel diplomaside yeni bir sayfa açabilir. Ancak ABD'nin anlaşmaya geri dönüp dönmeyeceği, İran'ın balistik füze programı ve bölgesel faaliyetlerine ilişkin endişelerin giderilmesine bağlı. Tarafların önümüzdeki haftalarda Viyana'da bir araya gelmesi bekleniyor. Gelişmeler, sadece Orta Doğu'da değil, dünya enerji dengelerinde de belirleyici olacak.
