ABD Başkanı Donald Trump, İran yönetiminin müzakereleri askıya aldığı yönündeki açıklamalarına rağmen iki ülke arasındaki diplomatik temasların kesintisiz ve hızlı bir şekilde devam ettiğini bildirdi. Beyaz Saray'da gazetecilerin sorularını yanıtlayan Trump, 'İran'la görüşmeler devam ediyor, hatta beklediğimden daha hızlı ilerliyor' ifadelerini kullandı. Bu açıklama, Tahran'ın nükleer müzakereleri durdurduğunu duyurmasının ardından geldi ve uluslararası kamuoyunda yeni bir tartışma başlattı.
İran'ın tutumu ve ABD'nin yanıtı
İran Dışişleri Bakanı Muhammed Cevad Zarif, geçtiğimiz günlerde yaptığı açıklamada, ABD'nin yeni yaptırım tehditleri nedeniyle müzakereleri askıya aldıklarını belirtmişti. Ancak Trump, bu iddiayı yalanlayarak, 'Onlar sadece sert görünmek istiyorlar. Aslında masadan kalkmış değiller' dedi. Beyaz Saray'dan yapılan yazılı açıklamada ise müzakerelerin ekonomik konuların yanı sıra bölgesel güvenlik ve nükleer anlaşma çerçevesinde sürdüğü kaydedildi. Açıklamada, 'İran'ın ekonomik krizini derinleştiren yaptırımlar, Tahran'ı masada tutan en önemli unsur' ifadelerine yer verildi.
Ekonomik boyut ve enerji piyasaları
Görüşmelerin seyri, küresel petrol piyasalarında da yakından takip ediliyor. İran'ın yeniden uluslararası piyasalara dönme olasılığı, özellikle OPEC ülkeleri ve büyük petrol tüketicileri için kritik önem taşıyor. Uzmanlar, ABD-İran müzakerelerinin olumlu sonuçlanması halinde petrol fiyatlarında %10-15 arasında bir düşüş yaşanabileceğini öngörüyor. Bu durum, Türkiye gibi enerji ithalatçısı ülkeler için cari açığın daralması anlamına geliyor. Öte yandan, İran'ın yaptırımlar altındaki ekonomisi, müzakerelerden somut bir çıktı elde edilmemesi halinde daha da kırılgan hale gelebilir.
Geçmişten günümüze diplomatik süreç
ABD ile İran arasındaki müzakereler, 2015 nükleer anlaşmadan (JCPOA) Trump'ın 2018'de tek taraflı çekilmesiyle başlayan gerginliğin ardından yeniden başlamıştı. Biden yönetimi döneminde başlatılan dolaylı görüşmeler, Trump'ın yeniden başkan seçilmesiyle farklı bir boyut kazandı. Trump, seçim kampanyasında İran'la 'her konuda anlaşmaya' hazır olduğunu söylemiş, ancak Tahran'ın nükleer programını sınırlandırması karşılığında yaptırımların kaldırılabileceğini ima etmişti. İran ise tüm yaptırımların kalkması ve ekonomik garantiler talep ediyor.
Son gelişmeler, iki ülke arasındaki görüşmelerin sadece nükleer dosyayla sınırlı olmadığını gösteriyor. Bölgesel güç mücadelesi, Yemen'deki Husilerin desteklenmesi, Suriye'deki İran varlığı gibi konular da masada. Trump'ın 'hızlı tempolu' olarak tanımladığı müzakerelerin, önümüzdeki haftalarda somut bir anlaşmayla sonuçlanıp sonuçlanmayacağı merak konusu.
Bağımsız bir değerlendirme yapacak olursak, Trump'ın bu açıklaması hem iç kamuoyuna hem de uluslararası topluma 'diplomasiye bağlılık' mesajı verme amacı taşıyor. Ancak İran'ın ekonomik baskı altında esneme payı sınırlı. Müzakerelerin başarısı, tarafların birbirine güven duymasına ve karşılıklı tavizlere bağlı. Küresel enerji piyasaları ve Orta Doğu'nun geleceği açısından kritik olan bu süreç, önümüzdeki günlerde daha net şekillenecek.
