ABD Başkanı Donald Trump, İran'ın olası bir misillemesine karşılık olarak ülkeye yönelik "çok daha büyük" saldırılar düzenleneceğini açıkladı. Trump'ın bu tehdidi, Orta Doğu'daki gerginliği tırmandırırken, küresel piyasalarda dalgalanmalara neden oldu. İran'ın devrim muhafızları ordusuna yönelik son operasyonların ardından gelen bu söylem, uluslararası toplumda endişeyle karşılanıyor. Beyaz Saray'dan yapılan açıklamada, İran'ın herhangi bir misilleme girişiminin orantısız bir güçle karşılanacağı vurgulandı.
Trump'ın Tehdidi ve Arka Planı
Trump, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, "İran'ın yanlış bir adım atması halinde, şu ana kadar gördüklerinden çok daha büyük bir bedel ödeyecekler. Onları vurduğumuzda, hedef olarak seçtikleri her şeyi yerle bir edeceğiz" ifadelerini kullandı. Bu açıklama, ABD'nin geçtiğimiz hafta İran destekli milislere yönelik hava saldırıları düzenlemesinin ardından geldi. Pentagon yetkilileri, Irak ve Suriye'deki hedeflerin vurulduğunu doğrularken, İran yönetimi sert tepki göstermişti.
Uzmanlar, Trump'ın bu söylemlerinin seçim yılında dış politika da sert bir duruş sergileme amacı taşıdığını belirtiyor. Ancak İran'ın da olası bir askeri çatışmaya hazır olduğu sinyallerini verdiği göz ardı edilmemeli. Tahran yönetimi, daha önce yaptığı açıklamalarda, topraklarına yönelik herhangi bir saldırıya hızla cevap vereceklerini dile getirmişti. Bu karşılıklı tehditler, bölgede zaten kırılgan olan dengeleri daha da hassas bir noktaya taşıyor.
Küresel Piyasalara Etkisi
Trump'ın açıklamalarının ardından petrol fiyatlarında hızlı bir yükseliş yaşandı. Brent petrolün varil fiyatı yüzde 3'ün üzerinde artarak 65 doların üzerine çıktı. Altın fiyatları da güvenli liman talebiyle yükselişini sürdürdü. Borsa endekslerinde ise karışık bir seyir izleniyor. Asya borsaları olumsuz etkilenirken, Avrupa borsalarının açılışta düşüşle başlaması bekleniyor.
Ekonomi analistleri, bu tür jeopolitik risklerin küresel ekonomik büyüme üzerinde olumsuz etkiler yaratabileceği konusunda uyarıyor. Özellikle enerji fiyatlarındaki artış, enflasyonu yeniden tetikleyebilir ve merkez bankalarının faiz indirim umutlarını azaltabilir. UBS analisti Andrew Garthwaite, "Piyasalar, Orta Doğu'daki herhangi bir çatışmanın sadece bölgesel kalmayıp küresel bir krize dönüşmesinden endişe ediyor" dedi. Yatırımcılar, gelişmeleri yakından takip ederken, risk iştahı belirgin şekilde azalmış durumda.
Uluslararası Tepkiler ve Diplomatik Çabalar
Avrupa Birliği ve Birleşmiş Milletler, tarafları itidale çağırdı. Almanya Dışişleri Bakanı Annalena Baerbock, "Savaşın kimseye kazandıracağı bir şey yok. Diyalog kapısının açık tutulması şart" açıklamasında bulundu. Rusya ise ABD'nin İran'a yönelik politikalarını eleştirirken, Çin'den de benzer yönde açıklamalar geldi. İngiltere ise ABD'nin yanında yer aldığını ancak gerilimin artmasından endişe duyduğunu bildirdi.
Diplomatik kaynaklar, Türkiye'nin de bölgede arabuluculuk rolü üstlenmeye çalıştığını aktarıyor. Cumhurbaşkanlığı Sözcüsü İbrahim Kalın, "Türkiye, her iki ülke ile de diyalog kurabilen nadir ülkelerden. Gerginliğin düşürülmesi için girişimlerde bulunuyoruz" dedi. Ancak şu ana kadar somut bir diplomatik ilerleme kaydedilmiş değil. İran ve ABD arasındaki dolaylı görüşmelerin ise kesintiye uğradığı belirtiliyor.
Petrol Fiyatları ve Ekonomik Etkiler
Petrol fiyatlarındaki artış, Türkiye gibi enerji ithalatçısı ülkeleri doğrudan etkiliyor. Brent petrolün 65 doların üzerine çıkması, cari açık üzerinde baskı oluşturabilir ve enflasyonu yukarı çekebilir. Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) verilerine göre Türkiye, ham petrol ihtiyacının yaklaşık %90'ını ithal ediyor. Bu nedenle, küresel petrol fiyatlarındaki her 10 dolarlık artış, enflasyonu yaklaşık 1,5 puan artırabilir.
Merkez bankalarının bu duruma nasıl tepki vereceği merak konusu. ABD Merkez Bankası (Fed), enflasyonla mücadele için faiz oranlarını yüksek tutacağını açıklamıştı. Ancak jeopolitik risklerin büyümesi, Fed'in bu yıl içinde faiz indirimine gitme ihtimalini azaltıyor. Avrupa Merkez Bankası (ECB) da benzer bir durumda. Bu da gelişmekte olan ülkeler için döviz kuru baskısı oluşturuyor. Türkiye'de yatırımcılar, dolar/TL kurundaki hareketliliği yakından izliyor.
Geleceğe Yönelik Beklentiler
İki ülke arasındaki gerilimin kısa vadede azalması beklenmiyor. Uzmanlar, İran'ın doğrudan bir askeri çatışmaya girmekten kaçınacağını ancak vekil güçler aracılığıyla misilleme yapabileceğini öngörüyor. Bu durum, bölgedeki ABD askerlerine yönelik saldırıların artması anlamına gelebilir. Biden yönetiminin selefinden devraldığı bu dosya, seçim öncesi kritik bir önem taşıyor. Trump'ın sert söylemleri, iç kamuoyunda destek bulsa da, küresel istikrar açısından riskleri artırıyor.
Ekonomik tarafta, petrol fiyatlarının 70 doların üzerine çıkması halinde, küresel büyüme beklentilerinin revize edilmesi gerekebilir. IMF, geçtiğimiz ay yayınladığı raporda, jeopolitik riskleri küresel ekonominin en büyük tehdidi olarak işaret etmişti. Bu gelişmeler, yatırımcıların portföylerini çeşitlendirmeleri ve risk yönetimine önem vermeleri gerektiğini bir kez daha hatırlatıyor.
