ABD Başkanı Donald Trump, İran'ın son füze denemelerinin ardından Tahran yönetimine anlaşma masasına geri dönme çağrısı yaptı. Beyaz Saray'dan yapılan açıklamada, Trump'ın 'Füzelerinizi fırlattınız, artık masaya dönün' ifadelerini kullandığı belirtildi. Gerilimin tırmandığı bir dönemde gelen bu çağrı, uluslararası toplumda farklı yankılar uyandırdı.
Tahran'dan ilk tepki: Müzakereye hazırız ama şartlarımız var
İran Dışişleri Bakanlığı, Trump'ın çağrısına temkinli bir iyimserlikle yaklaştı. Bakanlık sözcüsü, 'Müzakere masasına oturmaya her zaman hazırız, ancak ön şartlarımız var. Öncelikle yaptırımların hafifletilmesi ve nükleer anlaşmaya saygı gösterilmesi gerekiyor' dedi. Uzmanlar, her iki tarafın da gerilimi düşürmek istediğini ancak güven eksikliğinin sorun yarattığını vurguluyor.
Ekonomik boyut: Petrol piyasaları tedirgin
Trump'ın açıklamaları, petrol piyasalarında hareketliliğe neden oldu. Brent petrolün varil fiyatı, haberin ardından yüzde 2,3 artarak 85 dolara yükseldi. Analistler, İran-ABD hattındaki gerilimin petrol fiyatlarını yukarı çekebileceği uyarısında bulunuyor. Ayrıca, İran'ın nükleer müzakerelere dönmesi durumunda yaptırımların esnetilmesi, uluslararası ticarette dengeyi değiştirebilir.
Bölgesel yansımalar: Körfez ülkeleri tedbirli
Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri, Trump'ın çağrısını olumlu karşıladı ancak güvenlik endişelerini dile getirdi. İsrail ise müzakerelere mesafeli dururken, kendi güvenlik önlemlerini sıkılaştırdı. Bölge uzmanı Dr. Ali Demir'e göre, 'Hem ABD hem İran askeri seçeneklerin bedelini biliyor. Bu nedenle bir anlaşma zemini bulunabilir, ancak bu kısa vadede kolay olmayacak.'
Nükleer anlaşma ve mevcut durum
2015'te imzalanan Kapsamlı Ortak Eylem Planı (KOEP), Trump'ın 2018'de tek taraflı çekilmesiyle rafa kalkmıştı. İran, anlaşmanın ihlal edildiğini savunarak uranyum zenginleştirme faaliyetlerini artırmıştı. Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA), İran'ın yüzde 60 saflıkta uranyum ürettiğini açıklamıştı. Bu seviye, nükleer silah üretiminde kritik eşik olarak kabul ediliyor.
Değerlendirme: Diplomasi mi, gerilim mi?
Trump'ın 'masaya dön' çağrısı, aslında ekonomik baskılarla askeri caydırıcılık arasında sıkışmış bir politikanın yansıması. Uzmanlar, İran'ın müzakere masasına dönmesi halinde ABD'nin yaptırımlarda esneme yapabileceğini, ancak temel taleplerin (nükleer faaliyetlerin denetlenmesi, balistik füze programının sınırlandırılması) masada kalacağını belirtiyor. İki ülke arasındaki güven sorunu aşılamazsa, bu diyalog girişimi de geçmişteki gibi başarısız olabilir. Bölgesel barışa katkısı ise ancak tarafların gerçek bir uzlaşma iradesi göstermesiyle mümkün görünüyor.
