ABD Başkanı Donald Trump, Fox News kanalına yaptığı açıklamada, İran'a karşı yeni bir askeri saldırı emri vermeye yaklaştığını ve bu saldırının hedeflerinin İran'ın enerji santralleri ile köprüleri olacağını belirtti. Trump, İran'ın nükleer programına ve bölgesel faaliyetlerine yanıt olarak giderek sertleşen bir tutum sergilerken, bu açıklama Washington ile Tahran arasındaki gerilimi yeni bir zirveye taşıdı. Beyaz Saray'dan henüz resmi bir onay gelmezken, başkanın bu sözleri uluslararası kamuoyunda geniş yankı uyandırdı.
Trump'ın açıklamaları ve olası hedefler
Fox News muhabirine konuşan Trump, "İran'ın enerji santrallerini ve köprülerini hedef alacak bir saldırı emrine çok yaklaştım. Bu, onların ekonomisine ciddi bir darbe vuracaktır" dedi. ABD Başkanı, daha önce de İran'a yönelik "en sert yaptırımları" uyguladıklarını hatırlatarak, "Ancak bazen yaptırımlar yeterli olmuyor. Gerekirse askeri seçenekleri de masada tutuyorum" ifadelerini kullandı. Uzmanlar, enerji santralleri ve köprülerin vurulmasının İran'ın elektrik üretimini ve ulaşımını felç edebileceğini, bunun da ülkede büyük bir insani krize yol açabileceğini belirtiyor. İran'ın nükleer tesisleri ise şu an için hedef listesinde yer almıyor.
İran'dan ve uluslararası toplumdan tepkiler
İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Said Hatipzade, Trump'ın açıklamalarını "savaş çığırtkanlığı" olarak nitelendirerek, "Bu tür tehditler uluslararası hukukun açık ihlalidir. İran, topraklarını savunmak için her türlü hakkını kullanacaktır" dedi. Avrupa Birliği Dış İlişkiler Yüksek Temsilcisi Josep Borrell ise tarafları itidal çağrısı yaparak, "Gerilimin daha da tırmanması kimseye fayda sağlamaz. Diyalog kanalları açık tutulmalı" şeklinde konuştu. Rusya Devlet Başkanı Putin'in sözcüsü Dmitri Peskov, Moskova'nın bölgede istikrarın korunmasından yana olduğunu ve ABD'yi provokasyonlardan kaçınmaya çağırdığını ifade etti. Çin Dışişleri Bakanlığı da benzer bir tutumla, "Taraflar arasındaki ihtilafların barışçıl yollarla çözülmesi gerektiğini" vurguladı.
Bu açıklamaların ardından petrol fiyatlarında yükseliş yaşandı. Brent petrolün varil fiyatı yüzde 3 artarak 85 doların üzerine çıkarken, altın fiyatları da güvenli liman talebiyle yükselişe geçti. Küresel piyasalar, olası bir askeri çatışmanın enerji arzında kesintilere yol açmasından endişe ediyor. ABD Merkez Bankası (Fed) yetkilileri, gelişmeleri yakından izlediklerini ancak şimdilik politika değişikliği düşünmediklerini açıkladı.
Trump'ın bu açıklaması, ABD'de 2024 başkanlık seçimleri öncesinde de önemli bir tartışma konusu haline geldi. Demokrat Parti aday adaylarından Senatör Bernie Sanders, "Trump'ın bu tür pervasız açıklamaları, ABD'yi gereksiz bir savaşa sürükleyebilir. Askeri müdahale son çare olmalıdır" dedi. Cumhuriyetçi Parti içinde ise Trump'ı destekleyenler, başkanın İran'ı caydırmak için kararlı bir duruş sergilediğini savunuyor. ABD Savunma Bakanlığı'ndan (Pentagon) yapılan kısa bir açıklamada ise "herhangi bir saldırı emri alınmadığı" belirtilirken, "Orta Doğu'daki kuvvetlerimiz teyakkuz halinde" denildi.
Geçmişte 2020 yılında ABD'nin İranlı General Kasım Süleymani'yi öldürmesiyle başlayan gerilim, Tahran'ın misilleme olarak ABD üslerine füze saldırısı düzenlemesiyle tırmanmıştı. Ardından gelen diplomatik çabalar gerilimi bir miktar azaltmış olsa da, İran'ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerini hızlandırması Washington'u yeniden harekete geçirdi. Trump yönetimi, 2018'de nükleer anlaşmadan çekildikten sonra İran'a yönelik yaptırım politikasını sürdürüyor. Ancak başkanın bu son sözleri, askeri seçeneğin de masada olduğunu bir kez daha gösterdi.
Bağımsız değerlendirme: Trump'ın bu sözleri, stratejik belirsizlik yaratma ve İran'ı müzakere masasına çekme amacı taşıyor olabilir. Ancak bu tür tehditler, bölgede tırmanma riskini artırarak istenmeyen bir çatışmaya yol açabilir. Özellikle İran'ın enerji altyapısını hedef almak, sivil kayıplara ve çevresel felaketlere neden olabileceği için uluslararası hukuk açısından da sorgulanmalıdır. Taraflar arasında doğrudan bir diyalog kanalı bulunmaması, yanlış anlaşılma riskini daha da yükseltiyor.
