ABD Başkanı Donald Trump, İran yönetimine ateşkesin kesin olarak sona erdiğini ilettiklerini duyurdu. Trump, Beyaz Saray'da gazetecilere yaptığı açıklamada, "Amerika Birleşik Devletleri, İran'a hiçbir tereddüde yer bırakmayacak şekilde ateşkesin sona erdiğini bildirdi" ifadelerini kullandı. Bu açıklama, iki ülke arasında aylardır devam eden gergin diplomasi trafiğinin ardından geldi.
Trump yönetiminin yeni İran politikası
Trump'ın bu açıklaması, İran'ın nükleer programı ve bölgesel faaliyetlerine yönelik artan baskının bir parçası olarak görülüyor. Beyaz Saray yetkilileri, ateşkesin sona ermesiyle birlikte İran'a yönelik yeni yaptırımların devreye sokulacağını belirtti. Özellikle İran devrim muhafızları ve petrol ihracatını hedef alan ek önlemler üzerinde çalışıldığı ifade ediliyor.
Geçmişteki ateşkes girişimleri
ABD ve İran arasında son yıllarda birkaç kez gayriresmi ateşkes sağlanmış, ancak bu anlaşmalar genellikle kısa ömürlü olmuştu. Trump'ın 2018'de nükleer anlaşmadan çekilmesi ve İran'a yönelik "maksimum baskı" politikasını başlatması, gerilimi tırmandırmıştı. İran ise buna uranyum zenginleştirme faaliyetlerini artırarak yanıt vermişti. Son aylarda Umman ve Katar arabuluculuğunda yürütülen dolaylı müzakereler, kalıcı bir çözüm üretememişti.
Trump'ın son açıklaması, özellikle İsrail ve Suudi Arabistan gibi bölgesel müttefikler tarafından memnuniyetle karşılandı. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, Trump'ın kararlı duruşunu takdir ettiklerini bildirirken, Suudi Arabistan Dışişleri Bakanlığı da İran'ın bölgesel istikrarı tehdit ettiğini yineleyerek ABD'yi desteklediklerini duyurdu.
Uluslararası tepkiler ve olası sonuçlar
Avrupa Birliği ve Birleşmiş Milletler, tarafları itidal çağrısında bulunurken, Rusya ve Çin açıklamayı "provokatif" olarak nitelendirdi. Uzmanlar, ateşkesin sona ermesinin İran'ın nükleer faaliyetlerini daha da hızlandırabileceği ve Orta Doğu'da yeni bir çatışma dalgasını tetikleyebileceği uyarısında bulunuyor. İran yönetimi henüz resmi bir yanıt vermezken, devlet medyası Trump'ın sözlerini "psikolojik savaş" olarak yorumladı.
ABD Başkanı, konuşmasında İran'ın bölgedeki vekil güçlerine de değinerek, "İran'ın Yemen'deki Husiler ve Lübnan'daki Hizbullah üzerindeki etkisi kabul edilemez. Artık bu duruma daha fazla izin vermeyeceğiz" dedi. Trump, ayrıca İran'la diplomatik kanalların tamamen kapandığını ve Tahran'ın yeni koşullar oluşana kadar müzakere masasına dönmesinin mümkün olmadığını söyledi.
Bu gelişmeler ışığında, petrol piyasalarında dalgalanmalar yaşanırken, Brent petrol fiyatları yüzde 3'ün üzerinde yükseldi. Uzmanlar, körfez bölgesinde olası bir askeri çatışma riskinin fiyatları daha da yukarı çekebileceğini belirtiyor. ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM) ise bölgedeki askeri varlığını artırma kararı aldı.
Bağımsız değerlendirmelere göre, Trump'ın bu hamlesi hem iç siyasetteki seçim vaatlerine hem de dış politikadaki sertlik yanlısı duruşa dayanıyor. Ancak uzmanlar, İran'ın geri adım atmaması durumunda tırmanmanın kontrol edilemez hale gelebileceği uyarısında bulunuyor. Orta Doğu'da kalıcı barış için diyalog kanallarının açık tutulması gerektiğini savunan analistler, ABD'nin bu adımının bölgeyi yeni bir krize sürükleyebileceğini düşünüyor.
