ABD Başkanı Donald Trump, İran ile yaşanan Apache savaş helikopteri krizinin ardından yaptığı açıklamada, Tahran yönetimine karşı 'vur emri vermeye yakın olduğunu' söyledi. İki ülke arasında nükleer anlaşma müzakerelerinin yeniden başlayacağı yönündeki umutların yeşerdiği bir dönemde patlak veren kriz, tarafları yeniden karşı karşıya getirdi. Trump, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, 'İran'a karşı sabrım tükeniyor. Vur emri vermeye her zamankinden daha yakınım' ifadelerini kullandı.
Apache helikopteri olayı
Kriz, bir ABD Apache helikopterinin Basra Körfezi'nde İran savaş gemilerine tehlikeli biçimde yaklaştığı iddiasıyla başladı. İran Devrim Muhafızları, helikopterin uyarı atışı yapılarak bölgeden uzaklaştırıldığını duyurdu. Pentagondan yapılan açıklamada ise helikopterin uluslararası sularda rutin bir uçuş yaptığı ve İran gemilerinin 'provokatif' hareketlerde bulunduğu öne sürüldü. Olayın ardından ABD Merkez Komutanlığı (CENTCOM) bölgedeki varlığını artırırken, İran da hava savunma sistemlerini teyakkuza geçirdi.
Anlaşma umutları suya düştü
Son haftalarda Viyana'da yürütülen nükleer anlaşma müzakerelerinde ilerleme kaydedildiği ve tarafların anlaşmaya yaklaştığı konuşuluyordu. Ancak Apache krizi, diyalog sürecine büyük darbe vurdu. Trump yönetimi, İran'ın 'saldırgan tutumunu' kınarken, Tahran ise ABD'yi bölgede istikrarsızlık yaratmakla suçladı. Uzmanlar, bu gerilimin müzakereleri en az birkaç ay geriletebileceğini belirtiyor.
İran Dışişleri Bakanı, yaptığı açıklamada, 'ABD'nin provokasyonlarına boyun eğmeyeceğiz. Savunma kuvvetlerimiz her türlü saldırıya karşı hazırdır' dedi. Buna karşılık ABD Dışişleri Bakanlığı, Tahran'ı 'endişe verici bir rota izlemekle' suçladı ve yeni yaptırımların masada olduğunu ima etti.
Bölgesel denklem
İran ve ABD arasındaki bu son kriz, bölgedeki müttefikleri de tedirgin ediyor. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri, ABD'ye tam destek açıklarken, Katar ve Umman tarafları sakinleştirmeye çalışıyor. Türkiye ise diyalog çağrısında bulunarak gerginliğin düşürülmesini istedi. Enerji piyasalarında ise petrol fiyatları yükselişe geçti; Brent petrolde varil fiyatı 75 doların üzerine çıktı.
Trump'ın 'vur emri' tehdidi, gerilimi daha da tırmandırma riskini taşıyor. Geçmişte İran'a karşı benzer ifadeler kullanan Trump, bu kez daha somut bir adım atabileceğinin sinyalini veriyor. Öte yandan, İran'ın uzun menzilli füzeleri ve bölgesel milis güçleri, ABD için ciddi bir caydırıcılık unsuru olarak duruyor.
Havada savaş uçakları ve gemileriyle yaşanan bu 'düello', iki ülke arasındaki güven bunalımının ne denli derin olduğunu bir kez daha gözler önüne serdi. Bağımsız analistlere göre, Apache krizi, tarafların müzakerelere dönmeden önce bir güç gösterisine ihtiyaç duyduklarını ortaya koyuyor. Ancak bu tür yakın temasların kontrol dışı bir sıcak çatışmaya dönüşme riski her zaman mevcut. Uluslararası toplum, bir yandan ekonomik yaptırımlar ve diplomatik baskı ile İran'ı masada tutmaya çalışırken, bir yandan da Washington'ın askeri seçenekleri devre dışı bırakmadığını görüyor. Sonuç olarak, Ortadoğu'da yeniden alevlenen bu kriz, bölgesel barış için ciddi bir test niteliği taşıyor.
