ABD ile İran arasında varılan mutabakat, Tel Aviv'de siyasi depreme yol açtı. Başbaran Netanyahu'ya yakınlığıyla bilinen aşırı sağcı basın, Trump yönetimine 'ezik' ve 'hain' suçlamaları yöneltirken, kabinedeki radikal ortaklar Itamar Ben-Gvir ve Israel Katz, Lübnan'dan çekilmeyi öngören anlaşmaya açıkça meydan okudu. Muhalefet ise anlaşmayı 'toplumsal yarılma' nedeni olarak görüp hükümete yüklendi.
Radikallerden rest: 'Çekilme olursa kabine dağılır'
İsrail basınında geniş yankı bulan anlaşma, özellikle Netanyahu koalisyonunun aşırı sağ kanadında öfkeyle karşılandı. Ulusal Güvenlik Bakanı Itamar Ben-Gvir, anlaşmayı 'tarihin en büyük ihaneti' olarak nitelerken, 'Lübnan'dan tek bir asker bile çekilirse hükümetten istifa ederim' çıkışında bulundu. Maliye Bakanı Bezalel Smotrich ise anlaşmanın 'İsrail'in güvenliğini tehdit ettiğini' savundu. Eski Savunma Bakanı ve mevcut dışişleri yetkilisi Israel Katz, Trump yönetimini 'İran'a boyun eğmekle' suçladı.
Aşırı sağ basından Trump'a 'ezik' suçlaması
Netanyahu'ya yakınlığıyla bilinen İsrail Hayom ve Channel 14 gibi yayın organları, Trump'ın anlaşmasını 'barış için satılmışlık' olarak yorumladı. Başyazılarda 'Trump, İran'ın nükleer silah elde etmesine izin verdi' ve 'Bu, İsrail'in sırtından yapılan bir pazarlık' ifadeleri öne çıktı. Sosyal medyada ise #TrumpTraitor ve #İranTeslimOldu etiketleriyle kampanya yürütüldü. Öte yandan muhalif Haaretz gazetesi, anlaşmayı 'büyük bir diplomatik zafer' olarak değerlendirirken, Netanyahu'yu 'aşırı sağa teslim olmakla' eleştirdi.
- Ben-Gvir: 'Çekilme olursa hükümete son veririm'
- Katz: 'ABD İran'a diz çöktü'
- Muhalefet: 'Netanyahu ülkeyi böldü'
Anlaşma neleri kapsıyor?
Mutabakat, İran'ın nükleer programının sınırlandırılması ve bazı yaptırımların kaldırılmasını öngörüyor. Ancak İsrail için en hassas nokta, anlaşmanın Lübnan'daki Hizbullah varlığını da kapsayan bölgesel bir çerçeve içermesi. Bu kapsamda İsrail ordusunun Güney Lübnan'dan çekilmesi ve Hizbullah'ın askeri kanadının silahsızlandırılması planlanıyor. Netanyahu yönetimi ise anlaşmayı 'henüz resmi olarak değerlendirmedik' dese de, aşırı sağın baskısı nedeniyle mevcut seviyede kalmayı tercih ediyor.
Anlaşmanın imzalanmasıyla birlikte Tel Aviv'de güvenlik önlemleri artırılırken, başkentte protestolar düzenleneceği belirtiliyor. İsrail Savunma Kuvvetleri (IDF) yetkilileri, 'bu tür anlaşmaların bölgede istikrarsızlık yaratabileceği' uyarısında bulundu.
Amerikalı uzmanlar ise anlaşmanın İsrail'in uzun vadeli güvenliği için kritik olduğunu savunuyor. Eski ABD Dışişleri Bakanlığı Müsteşarı David Schenker, 'Trump'ın bu adımı İsrail ile İran arasındaki gerilimi düşürebilir' yorumunu yaptı. Ancak İsrail'deki aşırı sağcı gruplar, 'ABD artık güvenilir bir müttefik değil' söylemiyle kamuoyunu yönlendirmeye çalışıyor.
Netanyahu'nun bu krizden nasıl çıkacağı merak konusu. Zira koalisyon ortaklarının talepleri, anlaşmanın onaylanmasını neredeyse imkansız kılıyor. Anlaşmanın yürürlüğe girmesi halinde İsrail'de erken seçim ihtimali dahi konuşuluyor. Sonuç olarak, Trump-İran mutabakatı sadece iki ülke arasındaki dengeleri değiştirmekle kalmamış, İsrail'in iç politikasında da derin bir krize yol açmıştır. Bu kriz, Ortadoğu'daki güç dengelerini yeniden şekillendirme potansiyeli taşırken, İsrail'in ABD ile ittifakı üzerindeki gölgesi henüz kalkmış değil.
