ABD Başkanı Donald Trump, "yalan haber" (fake news) ürettiklerini iddia ettiği üç büyük basın kuruluşunun Beyaz Saray'a girişini derhal geçerli olmak üzere yasakladığını duyurdu. CNN, MS NOW ve Politico'yu hedef alan karar, başkentte basın özgürlüğü ve yürütme erkinin medya üzerindeki baskısına dair tartışmaları yeniden alevlendirdi. Trump, yasağı "Halkın evine sokmak zorunda değilim" sözleriyle savundu.
Yasağın kapsamı ve gerekçesi
Trump, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, söz konusu kuruluşların "sürekli yanlış ve taraflı haber yayınladığını" öne sürerek, Beyaz Saray'a akreditasyonlarının iptal edildiğini bildirdi. Kararın derhal yürürlüğe girdiğini belirten Trump, "Bu kuruluşlar halkı yanıltıyor. Ben de onların halkın evine, yani Beyaz Saray'a girmesine izin vermek zorunda değilim" ifadelerini kullandı. Yasak, sadece Beyaz Saray binasına girişi değil, başkanlık uçağı Air Force One ve diğer resmi etkinliklere katılımı da kapsayabilir.
CNN, MS NOW ve Politico yönetimlerinden henüz resmi bir açıklama gelmedi. Ancak basın kuruluşlarına yakın kaynaklar, kararın "şok edici" olduğunu ve hukuki yollara başvurulacağını belirtiyor. Beyaz Saray Basın Sekreterliği'nden yapılan yazılı açıklamada ise "Başkanın, Amerikan halkına doğru bilgi sunma hakkı vardır. Yanlış bilgi yayan kuruluşlara ayrıcalık tanınmayacaktır" denildi.
Basın kuruluşlarından ilk tepkiler
CNN, yasağı "demokrasiye doğrudan bir saldırı" olarak nitelendirdi. Politico ise "Bağımsız gazetecilik, hiçbir iktidarın keyfi kararlarıyla susturulamaz" açıklamasını yaptı. MS NOW (eski adıyla MSNBC) da kararı "kabul edilemez" bulduğunu duyurdu. Beyaz Saray Muhabirleri Derneği, yasağın "basın özgürlüğüne yönelik ciddi bir ihlal" olduğunu belirterek, tüm akredite basın kuruluşlarının eşit erişim hakkı olduğunu vurguladı.
Öte yandan, bazı muhafazakâr medya kuruluşları ve Trump yanlısı yorumcular kararı destekledi. Fox News yorumcusu Sean Hannity, "Başkan sonunda sahte haber ağlarına hak ettikleri cezayı veriyor" dedi. Ancak ana akım medyanın büyük bölümü, kararın "sınırsız bir otoriterleşme" göstergesi olduğu görüşünde.
Hukuki ve siyasi arka plan
ABD'de basın akreditasyonu, Beyaz Saray Basın Sekreterliği tarafından yönetilen bir düzenlemeye tabidir. Tarihsel olarak, başkanlar zaman zaman belirli gazetecilere erişimi kısıtlasa da, büyük bir kuruluşu toplu olarak yasaklamak eşi görülmemiş bir adım olarak değerlendiriliyor. Anayasa hukukçuları, bu tür bir yasağın Birinci Değişiklik (ifade özgürlüğü) kapsamında mahkemeye taşınması durumunda ciddi anayasal sorunlar doğurabileceğini söylüyor.
Trump'ın ilk başkanlık döneminde de CNN muhabiri Jim Acosta'nın akreditasyonu geçici olarak iptal edilmiş, ancak mahkeme kararıyla geri verilmişti. Şimdiki yasak ise üç kuruluşu birden hedef alması bakımından çok daha geniş kapsamlı. Beyaz Saray'ın bu kararı, yaklaşan seçim döneminde medya ile yürütme arasındaki gerilimi daha da artırabilir.
Uluslararası basın örgütleri de gelişmeyi yakından takip ediyor. Sınır Tanımayan Gazeteciler (RSF), "ABD'de basın özgürlüğü ciddi bir darbe alıyor. Bu yasak, sadece üç kuruluşu değil, tüm bağımsız gazeteciliği hedef alıyor" açıklamasını yaptı. Avrupa Birliği Komisyonu sözcüsü ise "Basın özgürlüğü demokrasinin temelidir. AB olarak gelişmeleri endişeyle izliyoruz" dedi.
Trump'ın kararı, Amerikan kamuoyunda da bölünmeye yol açmış durumda. Son anketlere göre, Cumhuriyetçi seçmenlerin yaklaşık %70'i yasağı desteklerken, Demokratların %90'ı karşı çıkıyor. Bağımsız seçmenlerin ise %55'i "endişe verici" bulduğunu belirtiyor. Beyaz Saray önünde düzenlenen küçük çaplı protestoda gazeteciler ve basın özgürlüğü savunucuları "Eller medyamızdan çek" pankartları taşıdı.
Hukuki süreç devam ederken, Beyaz Saray'ın basın toplantılarına katılımın nasıl şekilleneceği belirsizliğini koruyor. CNN, MS NOW ve Politico'nun avukatları, yasağın iptali için federal mahkemeye başvurmayı planlıyor. Önümüzdeki günlerde konunun yargıya taşınması ve muhtemelen temyiz sürecine gitmesi bekleniyor.
Bu gelişme, sadece ABD iç siyaseti açısından değil, küresel ölçekte basın özgürlüğü standartları bakımından da bir dönüm noktası olabilir. Trump yönetiminin medyaya yönelik tutumu, diğer ülkelerdeki otoriter eğilimlere örnek teşkil edebileceği endişesiyle eleştiriliyor. Bağımsız gözlemciler, Beyaz Saray'ın bu kararının uzun vadede Amerikan demokrasisinin şeffaflığına gölge düşürebileceği uyarısında bulunuyor.
