Türkiye, tohumculuk sektöründe uzun yıllardır süren AR-GE ve teknoloji odaklı çalışmalarının meyvesini topluyor. 2018 yılında yüzde 108 olan ihracatın ithalatı karşılama oranı, 2025 yılı itibarıyla yüzde 141'e yükselerek tarihi bir rekora imza attı. Sektör, bu başarıyla birlikte dış ticaret fazlası veren nadir tarım alt sektörlerinden biri haline geldi. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre, 2024 yılında tohum ihracatı 1,2 milyar dolar seviyesine ulaşırken ithalat 850 milyon dolar olarak gerçekleşti.
AR-GE ve teknoloji yatırımları meyve verdi
Tohumculuk sektörü, son 10 yılda AR-GE harcamalarını yüzde 150 artırarak yerli tohum çeşitlerinin geliştirilmesine öncülük etti. Türkiye'de halen 6 binden fazla kayıtlı tohum çeşidi bulunuyor ve bunların büyük kısmı yerli firmalar tarafından tescil ettirilmiş durumda. Sektör temsilcileri, bu başarıda biyoteknoloji, genetik mühendisliği ve moleküler ıslah gibi ileri teknolojilerin kullanımının belirleyici olduğunu vurguluyor. Özellikle buğday, ayçiçeği ve mısır gibi stratejik ürünlerde geliştirilen yüksek verimli ve hastalıklara dayanıklı tohum çeşitleri, hem iç piyasada hem de ihracatta büyük ilgi görüyor.
Küresel hedefler büyüyor
Türkiye Tohumcular Birliği (TÜRKTED) verilerine göre, sektörün 2025 yılı ihracat hedefi 1,5 milyar dolar olarak belirlenmiş durumda. Mevcut ivmenin bu hedefe ulaşmayı mümkün kıldığı ifade ediliyor. Türkiye, özellikle Orta Doğu, Orta Asya, Kuzey Afrika ve Balkanlar'da güçlü bir pazar payına sahip. Son dönemde Rusya, Ukrayna ve Avrupa Birliği ülkelerine yapılan ihracat da artış gösterdi. Sektörde en çok ihraç edilen ürünler arasında ayçiçeği, mısır, pamuk ve sebze tohumları öne çıkıyor.
Yerli tohumun önemi ve gelecek vizyonu
Uzmanlar, tohumculukta dışa bağımlılığın azaltılmasının gıda güvenliği açısından kritik olduğuna dikkat çekiyor. Türkiye'nin 2000'li yılların başında tohum ithalatına büyük ölçüde bağımlıyken bugün net ihracatçı konuma gelmesi, uygulanan politikaların başarısını ortaya koyuyor. Tarım ve Orman Bakanlığı'nın yürüttüğü Tohumculuk Sektörü Stratejisi kapsamında, 2030 yılına kadar ihracatın ithalatı karşılama oranının yüzde 200'e çıkarılması hedefleniyor. Bu doğrultuda, özel sektörün AR-GE teşvikleri, kamu-üniversite iş birliği ve gen kaynaklarının korunmasına yönelik çalışmalar hız kesmeden devam ediyor.
Türkiye'nin tohumculukta yakaladığı bu başarı, tarım sektörünün diğer alanlarına da örnek teşkil ediyor. Sürdürülebilir tarım ve iklim değişikliğine uyum sağlayan tohum çeşitlerinin geliştirilmesi, önümüzdeki dönemin en önemli stratejik başlıkları arasında yer alıyor. Sektördeki yerli ve yabancı yatırımcıların ilgisi de her geçen gün artmakta. Bu ivmeyle Türkiye'nin 2030'lu yıllarda dünyanın en büyük 5 tohum ihracatçısı arasına girmesi bekleniyor.
