Muğla'nın Seydikemer ilçesindeki Tlos Antik Kenti, gece müzeciliği uygulamasında çığır açacak bir projeye imza atıyor. Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın başlattığı yeni dönemle birlikte, antik kentin gece aydınlatması artık kendi ürettiği güneş enerjisiyle sağlanacak. Bu kapsamda Tlos özelinde ilk kez hayata geçirilen Güneş Enerji Sistemi (GES) projesi, antik tiyatronun ışıklandırılmasında yenilenebilir enerji kullanılmasını öngörüyor. Böylece hem tarihi doku korunacak hem de enerji maliyetleri sıfırlanacak.
GES projesiyle sürdürülebilir turizm
Kültür ve Turizm Bakanlığı, son yıllarda "Gece Müzeciliği" uygulamasını yaygınlaştırarak turistlerin antik kentleri ve müzeleri gece saatlerinde de ziyaret edebilmesini sağlıyor. Türkiye genelinde birçok ören yerinde uygulanan bu sistem, Tlos Antik Kenti'nde artık çevre dostu bir yaklaşımla sürdürülecek. Bakanlık yetkililerinden alınan bilgiye göre, Tlos'un antik tiyatrosu ve çevresindeki alanlar, kurulacak güneş panelleri sayesinde gün boyunca depolanan enerjiyle geceleri aydınlatılacak. Proje, Türkiye'de bir antik kentte gece müzeciliği için GES kullanılan ilk örnek olma özelliği taşıyor.
Tlos Antik Kenti, Likya Birliği'nin en önemli şehirlerinden biri olarak biliniyor. Muğla'nın Seydikemer ilçesine bağlı Yakacık köyü yakınlarında bulunan antik kent, akropolü, stadionu, hamamları ve özellikle kayalara oyulmuş kaya mezarlarıyla dikkat çekiyor. Antik tiyatrosu ise yaklaşık 3 bin seyirci kapasitesiyle Helenistik dönemden Roma dönemine uzanan izler taşıyor. Gece müzeciliği kapsamında ziyaretçiler, bu tarihi yapıları günbatımından sonra da gezebilecek.
GES projesinin detaylarına göre, antik kentin güney cephesindeki uygun alanlara fotovoltaik paneller yerleştirilecek. Üretilen elektrik, lityum bataryalarda depolanarak gece aydınlatma sistemine enerji sağlayacak. Böylece şebeke bağlantısına gerek kalmadan, karbon salımı yapılmadan sürdürülebilir bir model oluşturulacak. Yetkililer, sistemin aynı zamanda müze güvenlik kameraları ve bilgilendirme ekranları gibi diğer elektrikli donanıma da enerji vereceğini belirtiyor.
Gece müzeciliğinde yeni dönem
Gece müzeciliği, özellikle yaz aylarında artan sıcaklıklar nedeniyle gündüz ziyaretlerin azalması üzerine alternatif olarak geliştirilmişti. Türkiye'de ilk kez 2021 yılında Kapadokya'daki bazı ören yerlerinde uygulanmaya başlanan bu sistem, kısa sürede popülerlik kazandı. Kültür ve Turizm Bakanı, geçtiğimiz aylarda yaptığı açıklamada, gece müzeciliği uygulanan yer sayısını artıracaklarını ve bu sayede turizmin 12 aya yayılacağını söylemişti.
Tlos Antik Kenti'ndeki uygulama, bu hedef doğrultusunda atılan somut adımlardan biri olarak görülüyor. Bölgeye gelen yerli ve yabancı turistler, gün batımında antik tiyatronun büyüleyici atmosferinde tarihi bir yolculuğa çıkabilecek. Aydınlatma sisteminin, tarihi yapılara zarar vermeyecek şekilde özel olarak tasarlanacağı ve ışık kirliliğine yol açmayacak sensörlü sistemler kullanılacağı öğrenildi.
Projenin maliyetinin yaklaşık 30 milyon TL olduğu, ancak uzun vadede enerji tasarrufu sayesinde kendini amorti edeceği hesaplanıyor. Ayrıca, karbon ayak izinin azaltılmasıyla Türkiye'nin iklim değişikliğiyle mücadele hedeflerine de katkı sağlanacak. Bakanlık yetkilileri, benzer GES projelerinin diğer ören yerlerinde de yaygınlaştırılacağını, önümüzdeki dönemde Efes, Hierapolis ve Göbeklitepe gibi önemli merkezlerde de uygulanabileceğini ima etti.
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı'nın yenilenebilir enerji teşvikleri kapsamında değerlendirilen proje, aynı zamanda kamu binalarında enerji verimliliği yönetmeliğine de uygunluk taşıyor. Antik kentin girişinde kurulacak bilgi panolarında, GES sistemi hakkında ziyaretçilere bilgi verilecek ve böylece farkındalık artırılacak.
Tlos Antik Kenti kazı başkanı Prof. Dr. Taner Korkut, yaptığı açıklamada, "Tlos, Likya'nın en kadim şehirlerinden biridir. Bu proje sayesinde hem tarihi mirasımızı daha geniş kitlelere tanıtacağız hem de çevreye duyarlı bir örnek oluşturacağız. Gece müzeciliği, özellikle yaz aylarında sıcaklığın dayanılmaz olduğu bölgemizde turistlere büyük kolaylık sağlayacak" dedi.
Tarihi doku korunarak enerji üretimi
Uzmanlar, güneş panellerinin antik kentte görsel kirlilik yaratmaması için özel bir tasarım uygulanacağını belirtiyor. Paneller, antik tiyatronun kuzey yamacına, çevreye uyumlu renk ve boyutlarda yerleştirilecek. Ayrıca, kültür varlıklarının korunması amacıyla arkeolojik kazı çalışmalarına engel olmayacak şekilde, daha önce tespit edilen alanlarda konumlandırılacak.
Tlos Antik Kenti, 2022 yılında UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi'ne alınmıştı. Bu statü, antik kentin korunması ve tanıtılması açısından büyük önem taşıyor. GES projesinin, UNESCO kriterlerine uygun şekilde gerçekleştirilmesi için gereken tüm izinlerin alındığı vurgulandı. Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü'nün onayı doğrultusunda hareket edildiği bildirildi.
Gece müzeciliğinin turizme katkısı yadsınamaz. Özellikle Akdeniz Bölgesi'nde yaz aylarında sıcaklıkların 40 dereceyi aştığı düşünülürse, turistler için gece ziyaretleri büyük bir konfor sağlıyor. Tlos'ta uygulanacak model, diğer ören yerlerine de örnek teşkil edebilir. Bakanlık yetkilileri, gece müzeciliği sayesinde ziyaretçi sayısında yüzde 30'a varan artışlar yaşandığını da belirtiyor.
Projenin ihale sürecinin tamamlandığı, önümüzdeki haftalarda yapım çalışmalarına başlanacağı ve 2025 yılı turizm sezonunda hizmete gireceği öğrenildi. Seydikemer Belediyesi de projeye destek veriyor. Belediye Başkanı, "Tlos, ilçemizin en önemli turizm değeri. Bu projeyle hem tarihimiz hem de geleceğimiz için önemli bir adım atıyoruz" ifadelerini kullandı.
Türkiye'nin 2023 yılında 56 milyon turist ve 56 milyar dolar gelir hedefine ulaşabilmesi için kültür turizminin çeşitlendirilmesi büyük önem taşıyor. Gece müzeciliği de bu hedefe ulaşmada stratejik bir araç olarak öne çıkıyor. Tlos'taki GES projesi, sadece bir enerji yatırımı değil, aynı zamanda Türkiye'nin sürdürülebilir turizm vizyonunun bir parçası olarak değerlendiriliyor.
