İngiliz yayın kuruluşu The Times, Türkiye'nin 1 Temmuz'da ülke genelinde uygulamaya başladığı Depozitosu Olan Ambalajlar (DOA) Sistemini "dünyanın en gelişmiş depozito iade sistemlerinden biri" olarak tanımladı. Gazete, Türkiye Çevre Ajansı'nın (TÜÇA) koordinasyonunda yürütülen sistemi küresel ölçekte örnek göstererek, çevre koruma ve geri dönüşüm alanında atılan bu adımın uluslararası alanda takdir topladığını vurguladı.
Sistemin İşleyişi ve Kapsamı
1 Temmuz 2024 itibarıyla başlatılan sistem, pet şişe, alüminyum kutu ve cam şişe gibi tek kullanımlık ambalajların depozito karşılığında toplanmasını öngörüyor. Vatandaşlar, geri dönüşüm noktalarına bıraktıkları her ambalaj için 10 TL depozito iadesi alıyor. Uygulamanın ilk etapta belirli illerde pilot olarak başlatılması, ardından kademeli olarak genişletilmesi planlanıyor. Türkiye Çevre Ajansı, sistemin altyapısını oluşturmak için 81 ilde geri dönüşüm makineleri yerleştirirken, mobil toplama araçları ve anlaşmalı marketler de sürece dahil edildi. DOA sistemi, atık yönetiminde döngüsel ekonomi anlayışını benimseyen Türkiye'nin, 2035 yılına kadar ambalaj atıklarının %80'ini geri dönüştürme hedefinin önemli bir parçası olarak görülüyor.
Uluslararası Yansımalar ve Türkiye'nin Çevre Politikaları
The Times'ın haberi, Türkiye'nin çevre politikalarını övücü bir dille kaleme alırken, gelişmiş ülkelerde bile tam anlamıyla uygulanamayan depozito sistemlerinin Türkiye'de hızla hayata geçirilmesinin dikkat çekici olduğunu ifade etti. Haberde, sistemin, sokak toplayıcılarına güvenceli bir gelir kaynağı sağlaması ve kayıt dışı atık toplamanın önüne geçmesi gibi sosyal faydalarına da değinildi. Öte yandan, Türkiye'nin bu adımı, Avrupa Birliği (AB) üyelik sürecinde çevre faslını güçlendirecek somut bir girişim olarak yorumlanıyor. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Mehmet Özhaseki, konuya ilişkin yaptığı açıklamada, "Sistemimiz, dünya çapında benzerleri arasında en kapsamlı olma özelliği taşıyor. Bu övgü, ülkemizin çevre konusundaki kararlılığının bir göstergesidir" dedi. Bakanlık ayrıca, depozito sisteminin sadece atık toplama değil, aynı zamanda çevre bilincinin artırılması açısından da önemli olduğunu belirtti.
Türkiye'nin depozito yönetimi hamlesi, Avrupa'daki benzer uygulamalarla kıyaslandığında, Almanya'nın ardından en geniş kapsamlı projelerden biri olarak değerlendiriliyor. Almanya'da %98'e ulaşan geri dönüşüm oranlarına işaret edilerek, Türkiye'nin de benzer bir başarıyı hedeflediği belirtiliyor. Uygulamanın, 2030 yılına kadar Türkiye genelinde plastik atık miktarını önemli ölçüde azaltması bekleniyor. Çevre örgütleri ise sistemin şeffaf ve denetlenebilir şekilde yürütülmesi çağrısında bulunuyor.
Değerlendirme
The Times'ın Türkiye'yi örnek göstermesi, çevre politikalarında ülkenin uluslararası alanda artan itibarının somut bir kanıtı. Ancak asıl başarı, sistemin sahada ne kadar etkin işlediği ve halkın bu sisteme ne ölçüde sahip çıktığıyla ölçülecek. Depozito uygulaması, sadece atık toplama değil, aynı zamanda kaynakların verimli kullanılması ve gelecek nesillere yaşanabilir bir çevre bırakılması açısından kritik bir eşik. Türkiye'nin bu girişimi, kendi sınırlarını aşan bir küresel çevre bilincinin de fitilini ateşleyebilir; umarım bu örnek, diğer ülkelere de ilham kaynağı olur.
