Tarım ve Orman Bakanlığı, rafine yağlarda ve bu yağlarla üretilen gıda ürünlerinde oluşan bazı bulaşanların azaltılmasına yönelik kapsamlı bir "uygulama kılavuzu" hazırladı. Söz konusu kılavuz, özellikle glisidil esterler ve 3-MCPD esterleri gibi işlem kaynaklı bulaşanların düzeylerini düşürmeyi hedefliyor. Kılavuzda, üretim aşamalarında alınabilecek önlemler detaylı bir şekilde ele alındı.
Kılavuzun kapsamı ve hedefleri
Bakanlık tarafından hazırlanan kılavuz, rafine bitkisel yağlar ile bu yağlar kullanılarak üretilen bebek mamaları, devam sütleri, bisküvi, kraker ve benzeri ürünlerdeki bulaşan seviyelerini azaltmayı amaçlıyor. Glisidil esterler ve 3-MCPD esterleri, rafinasyon işlemi sırasında oluşan ve potansiyel sağlık riskleri taşıyan bileşikler olarak biliniyor. Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi (EFSA) de bu maddelerin genotoksik ve kanserojen olabileceğini belirtiyor. Kılavuz, ulusal ve uluslararası mevzuata uygun olarak hazırlandı ve gıda işletmelerine uygulamalarında rehberlik etmesi için yayımlandı.
Üretim aşamalarında alınacak önlemler
Kılavuzda, hammadde seçiminden son ürünün depolanmasına kadar tüm aşamalarda uygulanabilecek teknik detaylara yer verildi. Yağ kaynağına bağlı olarak, düşük bulaşan potansiyeli olan tohumların tercih edilmesi, rafinasyon sıcaklıklarının optimize edilmesi ve nötralizasyon, ağartma, deodorizasyon adımlarında kontrollü parametreler kullanılması gibi önlemler sıralandı. Özellikle yüksek sıcaklık ve uzun süreli işlemlerin bulaşan oluşumunu artırdığına dikkat çekilen kılavuzda, üreticilere kademeli ısıtma ve vakum altında çalışma gibi yöntemler önerildi. Ayrıca, iyi tarım uygulamaları ve hammadde kalitesinin izlenmesi de önemli başlıklar arasında yer aldı.
Bakanlık yetkilileri, kılavuzun gıda güvenliğini artırmak ve tüketici sağlığını korumak adına önemli bir adım olduğunu vurguladı. Kılavuzun uygulanmasıyla birlikte, rafine yağlardaki glisidil ester ve 3-MCPD ester seviyelerinin zamanla azalması bekleniyor. Denetimlerin de sıklaştırılacağı ve uyumsuz ürünlerin piyasadan çekileceği ifade edildi.
Bağımsız değerlendirme
Bu kılavuz, Türkiye'deki gıda güvenliği mevzuatının AB standartlarına uyum sürecinde önemli bir dönüm noktasıdır. Rafine yağlardaki bulaşanların sağlık üzerindeki olası etkileri uzun süredir bilim çevrelerinde tartışılırken, Bakanlığın bu konuda somut adımlar atması takdire şayan. Ancak, kılavuzun başarısı, gıda işletmelerinin önerilen parametrelere ne kadar uyacağına ve denetimlerin etkinliğine bağlı. Tüketici bilincinin artırılması ve sivil toplum kuruluşlarının da sürece dahil edilmesi, uygulamanın kalıcı olmasını sağlayacaktır.
