Tarım Kredi Kooperatifleri bünyesinde faaliyet gösteren ve Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın uygun fiyatlı ürün satışı için şube açılması talimatıyla büyüyen Tarım Kredi Koop Market, 2026 yılının ilk yarısında milyarlarca lira zarar açıkladı. Zararın büyüklüğü ve artan maliyetler nedeniyle şirket, küçülme kararı alarak çok sayıda şubesini kapattı ve istihdamı azalttı. Bu gelişme, kamuoyunda Erdoğan'ın doğrudan müdahalesiyle hayata geçirilen perakende girişiminin sürdürülebilirliğini yeniden tartışmaya açtı.
Zararın Boyutu ve Şube Kapatmaları
Tarım Kredi Koop Market'in 2026 ilk yarı bilançosuna göre net zararı 2,4 milyar TL olarak gerçekleşti. Şirket, artan operasyonel giderler ve düşük kâr marjları nedeniyle bu yılın başında 750 olan şube sayısını Haziran sonu itibarıyla 500'e düşürdü. Kapatılan şubelerin büyük bölümü, cirosu düşük olan ilçe ve belde şubeleri oldu. Şirket yönetimi, kira sözleşmelerinin yenilenmemesini ve personel sayısının optimize edilmesini gerekçe gösterdi. Resmi kayıtlara göre son altı ayda yaklaşık 1.200 çalışanla yollar ayrıldı. Ayrıca, lojistik merkezlerinden ikisi kapatılarak dağıtım ağı yeniden yapılandırıldı.
Erdoğan'ın Talimatından Zarara Uzanan Süreç
2021 yılında dönemin Tarım ve Orman Bakanı Bekir Pakdemirli ile Tarım Kredi Kooperatifleri Genel Müdürü Fahrettin Poyraz, Cumhurbaşkanı Erdoğan'a Tarım Kredi Koop Market'in ilk şubesini hediye etmişti. Erdoğan, burada yaptığı konuşmada, "Halk arasında market zincirlerindeki fahiş fiyatlarla mücadele için Tarım Kredi'yi büyütün, her ilçeye şube açın" talimatını vermişti. Bu talimatın ardından market zinciri, üç yıl içinde 250'den 750 şubeye çıkarıldı. Özellikle tarımsal ürünleri aracısız satma hedefiyle kurulan marketler, düşük fiyat politikasıyla tüketicinin ilgisini çekti. Ancak artan kira, enerji ve lojistik maliyetleri, uygulanan fiyat politikasıyla birleşince zarar kaçınılmaz oldu.
Uzman Yorumları: Küçülme Kaçınılmaz mı?
Perakende sektörü analistleri, Tarım Kredi Koop Market'in fiyat avantajını sürdürebilmek için ürünlerde yüzde 10'a varan iskontolar uyguladığını, ancak bu iskontonun maliyetleri karşılamadığını belirtiyor. Kooperatifçilik uzmanı Prof. Dr. Necdet Oral, "Kooperatiflerin ticari işletmeleri rekabetçi olabilmek için ölçek ekonomisinden faydalanmak zorunda. Ancak hızlı büyüme, finansal disiplini zayıflattı. Şube kapatmak kısa vadede zararı azaltabilir, ancak asıl sorun yönetim modelinde. Zarar eden bir yapıyla sosyal fayda sağlamak mümkün değil. Devletin sübvansiyonu olmadan bu marketler ayakta duramaz" diyor. Öte yandan, Ticaret Bakanlığı'nın perakendede haksız fiyat artışlarıyla mücadele programı kapsamında Tarım Kredi Koop Market'e özel bir destek verilip verilmediği bilinmiyor.
Çalışanların Durumu ve İşsizlik Etkisi
Kapatılan şubelerde çalışan personelin büyük bölümü, başka kamu kurumlarına nakledilmek üzere bekletilirken, bir kısmı da tazminatları ödenerek işten çıkarıldı. Tarım Kredi Kooperatifleri Merkez Birliği'nden yapılan yazılı açıklamada, "yeniden yapılandırma sürecinde hiçbir çalışanın mağdur edilmeyeceği, uygun pozisyonlara geçişlerin sağlanacağı" ifade edildi. Ancak sendika kaynakları, özellikle taşeron firmalarda çalışan binlerce kişinin doğrudan iş sözleşmesinin feshedildiğini öne sürüyor. Türk-İş'e bağlı Genel Maden-İş Sendikası'nın raporuna göre, marketlerin kapatılması nedeniyle temizlik ve güvenlik hizmetlerinde çalışan yaklaşık 1.500 kişi işsiz kaldı.
Gelecek Planları ve Alternatif Stratejiler
Şirket yönetimi, kalan 500 şubeyle faaliyetlerine devam edeceğini, ayrıca üretici birlikleriyle doğrudan sözleşmeli üretim modelini güçlendireceğini açıkladı. Birliğin yeni genel müdürü, önümüzdeki dönemde online satış kanallarına ağırlık verileceğini, böylece mağaza kiralarının azaltılacağını belirtti. Ancak e-ticaret altyapısı için gereken yatırımın da mali baskıyı artıracağı biliniyor. Uzmanlar, Tarım Kredi Koop Market'in asıl amacı olan "uygun fiyatlı tarım ürünü arzı"nı koruyabilmesi için devletin vergi indirimi veya doğrudan gelir desteği sağlaması gerektiğini savunuyor.
Üç yıl önce şube açılışında büyük bir propaganda başarısı elde eden ve halkın alkışlarıyla karşılanan bu girişim, şimdi kamu kaynaklarının verimsiz kullanımı tartışmalarını beraberinde getiriyor. Erdoğan'ın talimatıyla şube sayısını artırmaya yönelik politik bir karar, ekonomik realiteler karşısında geri adım atmak zorunda kaldı. Bu süreç, siyasi kararların ticari işletmelerde nasıl maliyetli sonuçlar doğurabileceğinin çarpıcı bir örneği olarak tarihe geçecek gibi görünüyor. Türkiye'nin yüksek enflasyon ve alım gücündeki düşüşle mücadele ettiği bir dönemde, bu tür kamu iştiraklerinin zarar etmesi bütçeye ek yük bindiriyor. Sürdürülebilir bir perakende modelinin siyasi popülizmden bağımsız olarak yeniden tasarlanması kaçınılmaz görünüyor. Aksi takdirde, her şube açılışı yeni bir zarar hanesi olarak kayıtlara geçecek.
