Küresel sıcaklıklardaki yükseliş yalnızca sıcak hava dalgalarını değil, dolu fırtınalarını da daha yıkıcı hale getiriyor. Yeni bir araştırmaya göre, iklim değişikliğinin etkisiyle büyük dolu tanelerinin (çapı 2 cm'den büyük) görülme sıklığı yüzyılın sonuna kadar yüzde 40-60 oranında artabilir. Avrupa Birliği'nin Copernicus İklim Değişikliği Servisi verilerine dayanan çalışma, özellikle Kuzey Yarımküre'deki belirli bölgelerin ciddi risk altında olduğunu ortaya koydu.
Hangi bölgeler tehdit altında?
Araştırmaya göre, dolu fırtınalarındaki en büyük artış Avrupa'nın Alp bölgesi, Güneydoğu Avrupa, orta ABD'nin Great Plains bölgesi ve Doğu Asya'da beklenecek. Türkiye ise özellikle İç Anadolu ve Doğu Anadolu bölgelerinde daha sık ve şiddetli dolu yağışlarına maruz kalabilir. Örneğin, Ankara'da büyük dolu olaylarının görülme sıklığı yılda birkaç kezden onlarca keze çıkabilir. İklim modelleri, 2070-2100 yılları arasında 5 cm'den büyük dolu tanelerinin bugüne kıyasla üç kat daha olası hale geleceğini gösteriyor.
Nedenleri ne?
Dolu fırtınalarının artışının temel nedenleri arasında atmosferdeki nem oranının yükselmesi ve kuvvetli dikey rüzgar akımlarının daha sık görülmesi yer alıyor. Küresel ısınma, sıcak hava kütlelerinin daha fazla nem taşımasına ve fırtına bulutlarının daha yükseğe ulaşmasına neden oluyor. Bu da dolu tanelerinin büyümesi için ideal koşulları yaratıyor. Uzmanlar, 2100 yılına kadar ortalama küresel sıcaklığın 2-4 santigrat derece artması durumunda, dolu fırtınalarının sadece sıklığının değil, şiddetinin de artacağını vurguluyor.
Alınabilecek önlemler
Büyük dolu, tarım arazileri, araçlar ve binalar için ciddi hasar anlamına geliyor. Uzmanlar, erken uyarı sistemlerinin güçlendirilmesi, tarımda dolu ağları ve koruyucu yapılar kullanılması, çatı ve araçlarda darbeye dayanıklı malzemelerin tercih edilmesi gibi önlemlerin önemine dikkat çekiyor. Sigorta şirketleri de risk haritalarını güncelleyerek primleri artırabilir. Özellikle Türkiye'de, doluya karşı tarım sigortası yaptıran çiftçi sayısının son beş yılda yüzde 30 arttığı belirtiliyor.
İklim değişikliğinin getireceği bu yeni tehdit karşısında, hem bireysel hem de toplumsal hazırlıkların hızlandırılması gerekiyor. Dolu fırtınalarının yıkıcı etkilerini azaltmak, gelecek nesillere daha güvenli bir dünya bırakmak için atılacak adımlar arasında yer alıyor.
