İzmir'in Basmane semtindeki tarihi Halk Eczanesi'nin yıkıntıları arasında bulunan ve Rum eczacı Tholoos'a ait olduğu belirlenen reçete defteri, son kaydını 8 Eylül 1922'de tutmuş. Kentin kurtuluş gününe denk gelen bu tarih, hem eczanenin hem de İzmir'in asırlık hafızasını gözler önüne seriyor. Defter, yangın ve yıkımın ardından tesadüfen ortaya çıkarıldı.
Defterin keşfi ve içeriği
Halk Eczanesi, Basmane'nin en eski yapılarından biri olarak biliniyor. Yıkıntılar arasında yapılan temizlik çalışmaları sırasında, yıpranmış ancak okunabilir durumdaki bir reçete defteri bulundu. Defterin sayfaları arasında, 1922 yılının Eylül ayına ait kayıtlar yer alıyor. Son kayıt tarihi 8 Eylül 1922. Bu tarih, İzmir'in kurtuluşu olarak kabul edilen 9 Eylül'den bir gün öncesine işaret ediyor. Defterde, dönemin ilaçları, hastalıkları ve reçete edilen karışımlar hakkında detaylı bilgiler bulunuyor. Eczacı Tholoos'un el yazısıyla tuttuğu notlar, dönemin sağlık anlayışını ve günlük yaşamını yansıtıyor.
Tarihsel bağlam ve kentin hafızası
İzmir, 15 Mayıs 1919'da Yunan işgaline girmiş, 9 Eylül 1922'de ise Türk ordusunun kente girmesiyle kurtulmuştu. Ancak kurtuluşun hemen ardından çıkan büyük yangın, kentin büyük bir bölümünü küle çevirdi. Basmane semti de bu yangından etkilenen bölgeler arasındaydı. Halk Eczanesi'nin yıkıntıları arasından çıkan bu defter, yangın öncesi yaşamın somut bir kanıtı olarak değerlendiriliyor. Defterin son kaydının 8 Eylül 1922 olması, eczacı Tholoos'un o gün hala mesleğini icra ettiğini, ancak ertesi gün yaşanan gelişmelerle kayıtların kesildiğini gösteriyor. Bu durum, kentin Rum nüfusunun yaşadığı travmayı ve ani değişimi belgeliyor.
Uzman görüşleri ve defterin önemi
Tarihçiler, defterin İzmir'in çok kültürlü yapısını ve 1922 öncesi günlük yaşamı anlamak için eşsiz bir kaynak olduğunu belirtiyor. Reçetelerde kullanılan ilaçlar, dönemin tıbbi bilgisi hakkında ipuçları verirken, hastaların isimleri ve şikayetleri de toplumsal yapıya dair bilgiler sunuyor. Defterin, İzmir'in kurtuluş gününe tanıklık etmesi, onu sadece bir eczane kaydı olmaktan çıkarıp tarihi bir belge haline getiriyor. Uzmanlar, defterin korunması ve sergilenmesi gerektiğini vurguluyor.
Kültürel miras ve gelecek nesiller
Halk Eczanesi'nin yıkıntılarından çıkan bu defter, İzmir'in kültürel mirasının bir parçası olarak değerlendiriliyor. Kentin hafızasını canlı tutmak adına, benzer keşiflerin yapılması ve bu tür belgelerin gün yüzüne çıkarılması büyük önem taşıyor. Defterin, İzmir'in tarihine ışık tutan bir hazine olduğu söylenebilir. 8 Eylül 1922'de son bulan kayıtlar, aslında yeni bir dönemin başlangıcını simgeliyor. Bu defter, sadece bir eczanenin değil, bir kentin dönüşümünün sessiz tanığı.
