TBMM Genel Kurulu, bu hafta Türkiye ile Suudi Arabistan arasında imzalanan enerji anlaşmasını görüşmeye hazırlanıyor. Sivas ve Karaman'da kurulacak güneş enerjisi santralleri için Suudi bir şirkete 30 yıl süreyle vergi muafiyeti ve ücretsiz arazi tahsisini öngören düzenleme, muhalefet tarafından "yeni kapitülasyon" olarak nitelendiriliyor. CHP Eskişehir Milletvekili Utku Çakırözer, anlaşmanın kamu yararına aykırı olduğunu savunarak itiraz edeceklerini duyurdu.
Anlaşmanın detayları
Anlaşmaya göre, Suudi enerji şirketi ACWA Power, Sivas ve Karaman'da toplam 1.000 megavat kapasiteli güneş enerjisi santralı kuracak. Şirket, proje kapsamında 30 yıl boyunca kurumlar vergisi, KDV ve özel tüketim vergisinden muaf tutulacak. Ayrıca, Hazine arazileri ücretsiz olarak tahsis edilecek. Karşılığında şirketin ürettiği elektriğin tamamını, belirlenen sabit fiyattan Türkiye satın alacak.
Muhalefetten sert tepki
CHP'li Çakırözer, söz konusu düzenlemenin Osmanlı dönemindeki kapitülasyonları andırdığını belirtti. "Suudi şirket, Türkiye'de vergi ödemeden, bedava arazide 30 yıl boyunca enerji üretecek. Biz ise bu elektriği dünya piyasa fiyatının üzerinde satın almak zorunda kalacağız. Bu, ülke kaynaklarının yabancı bir şirkete peşkeş çekilmesidir" dedi. Çakırözer, anlaşmanın Anayasa'nın eşitlik ve kamu yararı ilkelerine aykırı olduğunu savundu.
İktidarın savunması
AKP'li milletvekilleri ise anlaşmanın enerji arz güvenliğini artıracağını ve yabancı yatırımı teşvik edeceğini söylüyor. Enerji Bakanlığı yetkilileri, anlaşmanın rekabetçi koşullarda müzakere edildiğini ve yatırımın getireceği istihdam ve teknoloji transferinin vergi muafiyetinden daha değerli olduğunu savunuyor. Ayrıca, benzer teşviklerin yerli firmalara da sağlandığı belirtiliyor.
Geçmişteki yabancı yatırım tartışmaları
Türkiye'de yabancı yatırımcılara sağlanan vergi muafiyetleri ve arazi tahsisleri zaman zaman "kapitülasyon" tartışmalarına yol açıyor. 2010'larda bazı HES ve rüzgar enerjisi projelerinde de benzer eleştiriler gündeme gelmişti. Ancak bu kadar uzun süreli (30 yıl) ve kapsamlı bir muafiyet ilk kez bu kadar büyük bir proje için uygulanıyor.
Bağımsız değerlendirme
Vergi muafiyetleri, gelişmekte olan ülkelerde yabancı sermaye çekmek için sık kullanılan bir araç olsa da, 30 yıl gibi bir süre ve ücretsiz arazi tahsisi, kamu yararı ile özel sektör çıkarları arasındaki hassas dengeyi sorgulatıyor. Anlaşmanın şeffaf bir şekilde müzakere edilip edilmediği ve alternatif senaryoların değerlendirilip değerlendirilmediği kamuoyunun takdirine bırakılmış durumda. TBMM'deki görüşmeler, Türkiye'nin enerji politikasının geleceği açısından önemli bir sınav olacak.
