Anayasa Mahkemesi'nin (AYM) boşanma sonrası yoksulluk nafakasının süresiz olarak talep edilmesine imkan tanıyan Türk Medeni Kanunu'nun ilgili hükmünü iptal etmesine ilişkin karar, Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Karar, boşanma davalarında nafaka süresinin belirsizliğine son vererek, nafaka yükümlülüğünün süresini hakimin takdirine bırakıyor. Bu değişiklik, özellikle uzun süreli nafaka ödemeleriyle karşı karşıya kalan taraflar için önemli bir dönüm noktası olarak değerlendiriliyor.
AYM Kararının Detayları
AYM, 12 Ocak 2023 tarihli toplantısında aldığı kararla, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 175. maddesinin ikinci fıkrasında yer alan "Yoksulluğa düşecek olan taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla geçimi için diğer taraftan mali gücü oranında süresiz olarak nafaka isteyebilir" hükmünü iptal etmişti. Kararın gerekçesinde, süresiz nafakanın Anayasa'nın 2. maddesindeki hukuk devleti ilkesiyle ve 41. maddesindeki ailenin korunması ilkesiyle bağdaşmadığı vurgulandı. Yüksek Mahkeme, nafaka süresinin belirsizliğinin hem yükümlü hem de alacaklı taraf için hukuki güvenlik ilkesini zedelediğini belirtti.
İptal kararı, Resmi Gazete'nin bugünkü sayısında yayımlanarak yürürlüğe girdi. Kararın yürürlük tarihi itibarıyla, boşanma davalarında yoksulluk nafakası süresiz olarak değil, hakim tarafından belirlenecek belirli bir süre için hükmedilebilecek. Ancak kararın geriye dönük etkisi konusunda belirsizlik bulunuyor. Hukukçular, halihazırda devam eden nafaka davalarının ve mevcut nafaka kararlarının nasıl etkileneceğinin önümüzdeki günlerde netleşeceğini ifade ediyor.
Nafaka Süresi Nasıl Belirlenecek?
İptal kararının ardından, yoksulluk nafakasının süresinin neye göre belirleneceği sorusu gündeme geldi. Yeni düzenlemede hakim, tarafların ekonomik ve sosyal durumlarını, evlilik süresini, kusur durumunu ve nafaka alacaklısının yeniden ekonomik bağımsızlığını kazanma olasılığını dikkate alarak bir süre tayin edecek. Örneğin, kısa süren evliliklerde nafaka süresi daha kısa tutulabilecek; uzun süreli evliliklerde ise alacaklı tarafın alıştığı yaşam standardını koruması için daha uzun bir süre öngörülebilecek. Ayrıca, nafaka alacaklısının çalışma imkanı, yaşı, sağlık durumu gibi faktörler de sürenin belirlenmesinde etkili olacak.
Karar, kamuoyunda farklı tepkilere yol açtı. Kadın hakları savunucuları, süresiz nafakanın kadınların ekonomik güvencesi olduğunu ve özellikle evlilik nedeniyle kariyerinden feragat eden kadınlar için hayati önem taşıdığını belirtiyor. Nafaka mağdurları olarak örgütlenen gruplar ise kararı memnuniyetle karşıladı ve uzun yıllar boyunca ödenen nafakaların adaletsiz bir yük oluşturduğunu savundu.
Hukukçular, yeni dönemde hakimlerin nafaka süresini belirlerken keyfi davranmaması gerektiğini, aksi halde yeni iptal davalarının gündeme gelebileceğini ifade ediyor. Ayrıca, nafaka süresinin bitiminde alacaklının yeniden nafaka talebinde bulunup bulunamayacağı da tartışılıyor. Mevcut düzenlemede nafaka alacaklısı, sürenin bitiminden itibaren bir yıl içinde yeniden dava açabiliyor. Ancak yeni dönemde bu hakkın nasıl kullanılacağı belirsizliğini koruyor.
Nafaka Davalarında Yeni Dönem
AYM'nin iptal kararı, boşanma hukukunda önemli bir değişimi beraberinde getiriyor. Öncelikle, boşanma davalarında nafaka talebi artık süresiz olarak ileri sürülemeyecek. Bunun yerine, dava dilekçesinde nafaka süresinin de belirtilmesi gerekecek. Hakim, tarafların talebi doğrultusunda veya re'sen bir süre belirleyecek. Bu süre, genellikle 1 ila 10 yıl arasında değişebilecek. Ayrıca, nafaka miktarı da her yıl yeniden değerlendirilebilecek.
Kararın uygulanmasına ilişkin usul ve esasların belirlenmesi için Adalet Bakanlığı'nın bir genelge yayımlaması bekleniyor. Bakanlık, hakimlere yol gösterecek kriterleri içeren bir tebliğ hazırlığında. Ayrıca, Türkiye Barolar Birliği de üyelerine yönelik bilgilendirme seminerleri düzenleyecek.
Öte yandan, kararın maddi sonuçları da merak ediliyor. Nafaka yükümlüsü, daha önce süresiz nafaka ödemeye mahkum edilmişse, bu kararın ardından nafaka süresinin kısaltılması için yeniden dava açabilecek mi? Hukukçular, bu konuda Yargıtay içtihatlarının belirleyici olacağını söylüyor. Yargıtay'ın, devam eden davalarda nasıl bir tutum izleyeceği ise önümüzdeki aylarda netleşecek.
Sonuç olarak, AYM'nin süresiz nafakaya ilişkin iptal kararı, boşanma sonrası mali ilişkilerde yeni bir denge arayışını yansıtıyor. Karar, bir yandan nafaka yükümlülerinin belirsizlikten kaynaklanan mağduriyetini gidermeyi amaçlarken, diğer yandan nafaka alacaklılarının ekonomik güvenliğini korumayı hedefliyor. Ancak, uygulamada ortaya çıkacak sorunlar, önümüzdeki dönemde yargı kararları ve yasal düzenlemelerle şekillenecek. Toplumun farklı kesimlerinden gelen tepkiler, konunun hassasiyetini koruduğunu gösteriyor. Boşanma oranlarının yüksek olduğu Türkiye'de, nafaka rejimindeki bu değişiklik, geniş bir kesimi doğrudan etkileyecek gibi görünüyor.
