TBMM Adalet Komisyonu’nda kabul edilen kanun teklifi, suça sürüklenen çocuklara yönelik ceza ve yaş indirimi düzenlemelerinde önemli değişiklikler getiriyor. Çocuk adalet sisteminde kapsamlı bir reform niteliği taşıyan teklif, 12-15 ve 15-18 yaş gruplarındaki çocukların cezai sorumluluklarını yeniden tanımlıyor. Düzenleme, çocukların işledikleri suçların ağırlığına ve kendi yaş gruplarına göre farklı yaptırımlar öngörüyor. Teklifin yasalaşması halinde, özellikle ağır suçlarda çocuklara verilen cezalarda indirim oranları daraltılacak.
Yaş indirimi sınırlandırılıyor
Yeni düzenleme ile on sekiz yaşından küçüklerin cezai ehliyetini belirleyen maddelerde değişikliğe gidildi. Mevcut uygulamada on iki yaşını doldurmamış çocuklar cezai ehliyete sahip değilken, teklifle bu sınır on iki yaş olarak korunuyor; ancak on iki ile on beş yaş arasındaki çocuklar için ceza indirim oranı yüzde elliden yüzde otuz üçe düşürülüyor. On beş ile on sekiz yaş arasındaki çocuklar için ise indirim oranı yüzde otuzdan yüzde yirmi beşe çekiliyor. Ayrıca, kasten öldürme, terör suçları ve cinsel saldırı gibi ağır suçlarda bu indirim oranlarının daha da daraltılması öngörülüyor.
Suça sürükleyen faktörler dikkate alınacak
Teklif, çocuğun suça sürüklenmesinde aile, çevre ve sosyo-ekonomik koşulların dikkate alınmasını zorunlu kılıyor. Mahkemeler, her çocuk için ayrı bir sosyal inceleme raporu hazırlatacak ve bu raporda çocuğun psikolojik durumu, eğitim geçmişi ve aile yapısı detaylı şekilde analiz edilecek. Bu rapor doğrultusunda, çocuğa verilecek ceza veya tedbir kararı bireyselleştirilecek. Özellikle ilk kez suça karışan çocuklar için hapis cezası yerine eğitim, rehberlik veya toplum hizmeti gibi alternatif yaptırımlar öncelikli hale getiriliyor.
Denetimli serbestlik kapsamı genişliyor
Çocuklar için denetimli serbestlik tedbirlerinin kapsamı genişletildi. Yeni düzenleme ile mahkemeler, çocuğun suç türüne ve kişisel özelliklerine göre elektronik kelepçe takılması, belirli yerlere gitme yasağı, eğitime devam zorunluluğu gibi ek tedbirler uygulayabilecek. Ayrıca, denetimli serbestlik sürecinde çocuğun rehber öğretmen veya sosyal hizmet uzmanı tarafından düzenli olarak takip edilmesi sağlanacak. Bu sayede çocuğun yeniden suça yönelmesinin önüne geçilmesi hedefleniyor.
Uzmanlar ne diyor?
Çocuk psikologları ve hukukçular, düzenlemeyi genel olarak olumlu karşılamakla birlikte bazı endişelerini de dile getiriyor. Özellikle ceza indirim oranlarının düşürülmesinin, çocukları daha ağır cezalarla karşı karşıya bırakabileceği ve rehabilitasyon sürecine zarar verebileceği belirtiliyor. Diğer yandan, suça sürükleyen faktörlerin dikkate alınması ve alternatif yaptırımların özendirilmesi, çocukların topluma kazandırılması açısından önemli bir adım olarak görülüyor.
Türkiye'de son yıllarda çocuk suçluluğunda artış yaşanması, bu düzenlemeyi zorunlu kılan etkenlerden biri. Adalet Bakanlığı verilerine göre, 2019-2024 yılları arasında suça karışan çocuk sayısı yüzde 23 arttı. Uzmanlar, bu artışın temel nedenleri arasında ekonomik kriz, aile içi şiddet ve eğitim sistemindeki aksaklıkları gösteriyor. Yeni düzenleme, bu sorunlara yalnızca cezai yaptırımlarla değil, aynı zamanda koruyucu ve önleyici tedbirlerle müdahale etmeyi amaçlıyor.
