Zorunlu Depozito Yönetim Sistemi (DYS) kapsamında cam, plastik ve alüminyum ambalajlı içeceklerde uygulanan Depozitosu Olan Ambalajlar (DOA) katılım payı, Türkiye Çevre Ajansı tarafından 1 Temmuz itibarıyla 1,5 liraya yükseltildi. Bu artışı fırsat bilen bazı işletmeler, ürün fiyatlarına depozito bedelini katlayarak yansıtırken, tüketiciler mağdur olmamak için nelere dikkat etmeli? İşte su ve maden suyu alışverişlerinde haksız zammı deşifre etmenin yolları.
Depozito ücreti nedir, ne kadar oldu?
DOA katılım payı, geri dönüşümü teşvik etmek amacıyla su, maden suyu, gazlı içecekler gibi ambalajlı ürünlerde tüketiciden alınan bir ücrettir. 1,5 lira olarak belirlenen bu bedel, şişe iade edildiğinde tüketiciye geri ödenir. Ancak bazı marketler ve bayiler, bu ücreti bahane ederek ürünün kendi fiyatına ekstra zam yapıyor.
Haksız zam nasıl anlaşılır?
Tüketiciler, aynı marka ve hacimdeki su veya maden suyunun fiyatını farklı noktalarda karşılaştırarak haksız zammı tespit edebilir. Depozito ücreti tüm ürünlerde aynı olmasına rağmen, bir markette 5 lira olan bir ürünün başka bir markette 7 liraya satılması, depozito dışında ekstra bir kâr marjı olduğunu gösterir. Ayrıca, ürün etiketinde yazılı fiyat ile kasa fiyatı arasında fark varsa bu da şikayet konusudur.
İstanbul ve İzmir'de denetimler arttı
İstanbul ve İzmir başta olmak üzere büyükşehirlerde Ticaret Bakanlığı ekipleri, haksız fiyat artışı yapan işletmelere yönelik denetimlerini sıklaştırdı. Vatandaşlar, karşılaştıkları fahiş fiyatları Alo 175 Tüketici Danışma Hattı'na ya da CİMER üzerinden bildirebiliyor. Ayrıca, Haksız Fiyat Değerlendirme Kurulu, tespit edilen ihlallerde idari para cezası uyguluyor.
Tüketici hakları: Ne yapmalı?
- Şişe iade edildiğinde depozito ücretinin geri alınması zorunludur.
- Fatura veya fişte depozito bedeli ayrıca gösterilmelidir. Gösterilmiyorsa şikayet edilmeli.
- Marketler, depozito dahil olmayan fiyat etiketi koyamaz; toplam fiyat tek etikette belirtilmelidir.
- Haksız zam tespiti halinde Tüketici Hakem Heyeti'ne başvurulabilir.
Vatandaşlar ayrıca, gönüllü tüketici dernekleri aracılığıyla da hukuki destek alabilir.
Fırsatçılara karşı en etkili yöntem bilinçli alışveriş yapmak ve şikayet mekanizmalarını kullanmaktır. Depozito sistemi çevre için önemli bir adım olsa da, bu tür uygulamalar tüketici güvenini sarsmamalıdır. Yetkililer denetimleri artırırken, her birey de bir tüketici polisi görevi üstlenebilir.
