ABD'de sosyal medya platformları Facebook ve Instagram'ın çatı şirketi Meta'ya karşı açılan tarihi dava dün (28 Mart) jüri önünde görülmeye başlandı. Dava, California Kuzey Bölgesi Federal Mahkemesi'nde görülüyor. Meta, genç ve çocuk kullanıcıları bilinçli olarak ekrana bağımlı hale getirmekle suçlanıyor. Suçlamalar, şirketin platformlarındaki algoritmik tasarımların kullanıcıların cihazlarından ayrılmasını zorlaştırdığı iddiasına dayanıyor.
Jüri önünde ilk duruşma
Davanın ilk duruşmasında jüri üyelerine Meta'nın uygulamalarının gençler üzerindeki etkileri anlatıldı. Savcılık, Facebook ve Instagram'ın, kullanıcıların dikkatini sürekli çekmek ve etkileşimde kalmalarını sağlamak için psikolojik bağımlılık yöntemleri kullandığını öne sürüyor. Avukatlar, platformların 'sonsuz kaydırma' ve 'beğeni' alarmları gibi özelliklerinin, genç beyinlerin ödül mekanizmasını manipüle ederek bağımlılık yarattığını savundu.
Dava, Meta'ya karşı ülke genelinde açılan ve yüzlerce okul bölgesinin de yer aldığı toplam dört binden fazla davanın birleştirilmesiyle oluştu. Okul bölgeleri, sosyal medyanın eğitim süreçlerini olumsuz etkilediğini, öğrencilerin dikkat dağınıklığı ve ruh sağlığı sorunları yaşadığını iddia ediyor. Ayrıca aileler, çocuklarının yaşıtlarıyla iletişim kurmak yerine ekran başında saatler geçirdiğini, kaygı ve depresyon oranlarının arttığını dile getiriyor.
Meta'nın savunması
Meta ise iddiaları reddederek, platformlarının 'eğlenceli ve güvenli' olduğunu, ayrıca ebeveyn denetim araçları ve yaş doğrulama sistemleri gibi önlemler aldığını belirtiyor. Şirket avukatları, 'bağımlılık' kavramının bilimsel olarak kanıtlanmadığını, kullanıcıların platformları gönüllü kullandığını savunuyor. Şirketin yasal ekibi, davanın 'sosyal medyanın sorumluluğu' konusunda emsal teşkil edecek nitelikte olduğunu kabul ediyor ancak suçlamaları kabul etmiyor.
Meta CEO'su Mark Zuckerberg'in geçtiğimiz aylarda ABD Kongresi'nde ifade verdiği oturumlarda, sosyal medyanın gençler üzerindeki etkilerine ilişkin özür dilemiş ancak şirketin çocuk güvenliğine yönelik önemli yatırımlar yaptığını iddia etmişti. Bu dava, teknoloji şirketlerinin yasal sorumluluklarını artıran ve sektöre damga vuran bir dönemin habercisi olarak değerlendiriliyor.
Meta tarafından yapılan sözlü savunmada, platformların gençler için 'sosyal bağ kurma' ve 'yeteneklerini geliştirme' fırsatı sunduğu, ayrıca şirketin güvenlik tedbirlerine sürekli yatırım yaptığı vurgulandı. Şirket yetkilileri, kullanıcıların 'dijital iyi oluş' araçlarına erişebildiğini ve ebeveynlerin kontrol sağlayabildiğini savundu. Ancak davacılar, bu araçların yeterli olmadığını ve platformların tasarımının zaten bağımlılık yaratacak şekilde optimize edildiğini iddia ediyor.
Bağlam: Sosyal medya ve ruh sağlığı
Bu dava, dünya genelinde sosyal medya platformlarının çocuk koruma yasalarıyla uyumunu yeniden gündeme getirdi. Avrupa Birliği'nde Dijital Hizmetler Yasası kapsamında sosyal medya şirketleri, genç kullanıcıları korumak için yükümlülükler altında. ABD'de ise eyalet bazında farklı düzenlemeler söz konusu. Örneğin, Utah ve Arkansas gibi bazı eyaletlerde çocukların sosyal medya kullanımına sınırlamalar getiren yasalar çıkarıldı.
Uzmanlar, sosyal medya bağımlılığının gençlerde anksiyete, depresyon ve yalnızlık hissini artırdığına dair birçok araştırma bulunduğunu, ancak nedensellik ilişkisinin tam olarak kanıtlanamadığını ifade ediyor. Davanın sonucu, teknoloji şirketlerinin gelecekte nasıl düzenleneceğine dair önemli bir emsal oluşturabilir. Mahkeme sürecinin haftalarca sürmesi bekleniyor ve karar, dijital dünyanın geleceğini şekillendirebilir.
Bu gelişmeler, sosyal medyanın demokratik toplumlar üzerindeki etkilerini sorgulatan daha geniş bir tartışmanın parçası. Özellikle dezenformasyon, nefret söylemi ve siyasi kutuplaşma gibi sorunlarla boğuşan platformlar, kamu düzeni ve sağlığı açısından kritik bir kavşakta. Meta'nın karşı karşıya olduğu bu tarihi dava, bireylerin ve toplumların dijital çağda karşılaştığı zorlukları gözler önüne seriyor.
