1 Temmuz 2024 itibarıyla Türkiye genelinde uygulamaya alınan Depozitosu Olan Ambalajlar Sistemi (DOA), bazı sosyal medya hesapları tarafından 'sokak toplayıcıları mağdur ediliyor' propagandasına alet edilmek istendi. Ancak sahadan gelen veriler ve sokak toplayıcılarının kendi ifadeleri, sistemin beklendiği gibi mağduriyet yaratmadığını, aksine birçok kişi için düzenli bir gelir kapısına dönüştüğünü gösteriyor. İstanbul'un çeşitli semtlerinde görüştüğümüz toplayıcılar, depozito iadesi sayesinde kazançlarının arttığını ve işlerinin daha düzenli hale geldiğini belirtiyor.
Depozito Sistemi Nasıl İşliyor?
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından yürütülen sistemde, plastik, cam, metal ve karton gibi geri dönüştürülebilir ambalajlar, belirlenen depozito noktalarına teslim edildiğinde iade alınıyor. Tüketiciler, aldıkları ürünlerin ambalajlarını iade ederek hem çevreye katkı sağlıyor hem de ekonomik kazanç elde ediyor. Sistem, kayıt dışı toplamanın önüne geçmeyi ve atık yönetimini resmileştirmeyi hedefliyor.
Sokak Toplayıcılarının Görüşleri
İstanbul'un Beyoğlu ilçesinde 10 yıldır sokak toplayıcılığı yapan Ali K., yeni sistemden memnun olduğunu belirterek, 'Eskiden topladıklarımızı kağıt toplayıcılara satardık, çok az para alırdık. Şimdi depozito noktalarına götürüyoruz, hem daha fazla para alıyoruz hem de düzenli bir gelirimiz oldu. Mağduriyet falan yok, tam tersine faydamıza oldu' dedi. Kadıköy'de çalışan 55 yaşındaki Mehmet S. ise, 'Sosyal medyada çıkan haberler yalan. Biz bu sistemle daha iyi kazanıyoruz. Devlet bize sahip çıktı' ifadelerini kullandı.
Uzmanlardan Değerlendirme
Çevre mühendisi Dr. Ayşe Demir, sistemin beklenenin aksine toplayıcıları mağdur etmediğini, tam tersine kayıt altına alarak haklarını koruduğunu söyledi: 'Depozito sistemi, sokak toplayıcılarını kayıt dışı ekonomiden çıkarıp düzenli bir gelire kavuşturuyor. Toplayıcılar artık lisanslı noktalara ürünlerini götürüyor ve resmi olarak ödeme alıyor. Bu, onların sosyal güvenceye kavuşmaları için de bir adım olabilir.'
Mağduriyet Algısı ve Gerçekler
Sosyal medyada bazı hesaplar, sistemin toplayıcıları 'işsiz bıraktığı' yönünde paylaşımlar yapmıştı. Ancak saha araştırmaları, toplayıcıların büyük bölümünün sisteme uyum sağladığını ve ekonomik olarak daha iyi durumda olduğunu gösteriyor. Çevre Bakanlığı yetkilileri, 'Sistemin amacı kimseyi mağdur etmek değil, geri dönüşümü teşvik ederek çevreyi korumak ve sektörü düzenlemek. Sokak toplayıcıları bu sistemin önemli bir parçası olmaya devam edecek' açıklamasını yaptı.
Sonuç: Sistem Kazan-Kazan Sağlıyor
Türkiye'de 1 Temmuz'da başlayan depozito uygulaması, çevre bilincini artırırken sokak toplayıcılarının da gelirlerini düzenli hale getirmiş durumda. Mağduriyet iddiaları gerçeği yansıtmıyor; aksine sistem, toplayıcılara yeni bir ekonomik fırsat sunuyor. Uzun vadede bu uygulamanın, Türkiye'nin geri dönüşüm hedeflerine ulaşmasında kilit rol oynaması bekleniyor.
