Slovenya Parlamento Başkanı Zoran Stevanovic, ülkesinin Ukrayna'ya yaptığı yardımların yarattığı mali yükü gerekçe göstererek NATO'dan çıkış için referandum yapılması çağrısında bulundu. Stevanovic, Slovenya'nın NATO üyeliğinin ülkeye getirdiği maliyetlerin artık sürdürülemez bir noktaya ulaştığını, özellikle Ukrayna'ya sağlanan askeri ve ekonomik desteğin bütçeyi zorladığını savundu.
Stevanovic'in referandum önerisi
Slovenya Meclisi'nde düzenlediği basın toplantısında konuşan Stevanovic, 'NATO üyeliğimizin maliyeti her geçen yıl artıyor. Ukrayna'ya yapılan yardımlar, ülkemizin kaynaklarını tüketiyor. Halkımız bu yükü taşımaya devam etmek istiyor mu, bunu sorma zamanı geldi' dedi. Stevanovic, referandumun 'NATO'dan çıkılması veya üyeliğin yeniden müzakere edilmesi' seçeneklerini içermesi gerektiğini ifade etti.
Slovenya, 2004 yılında NATO'ya katılan ülkeler arasında yer alıyor. Ülke, Rusya-Ukrayna savaşının başlamasından bu yana Kiev'e askeri teçhizat, mühimmat ve insani yardım gönderdi. Ancak bu yardımların toplam değeri, Slovenya'nın gayri safi yurtiçi hasılasının (GSYİH) %0,5'ine yaklaştı. Stevanovic, 'Bu oran bazı büyük Avrupa ülkeleri için düşük görünebilir, ancak Slovenya gibi küçük bir ekonomi için ciddi bir yük teşkil ediyor' şeklinde konuştu.
NATO üyeliğinin maliyeti tartışma konusu
Slovenya, NATO bütçesine yıllık yaklaşık 200 milyon avro katkı sağlıyor. Bunun yanında, ittifakın askeri tatbikatlarına katılım, personel giderleri ve askeri modernizasyon harcamaları ekleniyor. Stevanovic, 'Savunma harcamalarımız GSYİH'nın %1,2'si seviyesinde. NATO hedefi olan %2'ye ulaşmak için daha fazla kaynak ayırmamız gerekecek. Bu, eğitim ve sağlık gibi temel kamu hizmetlerinden kesinti anlamına geliyor' dedi.
Öte yandan, Slovenya Dışişleri Bakanlığı ve Başbakanlık makamından henüz resmi bir yanıt gelmedi. Ancak eski Savunma Bakanı Matej Tonin, Stevanovic'in önerisini 'popülist ve sorumsuzca' olarak nitelendirdi. Tonin, 'NATO'ya üyeliğimiz, bağımsızlığımızın ve güvenliğimizin teminatıdır. Ukrayna'ya yardım etmek ise sadece bir yük değil, aynı zamanda Avrupa güvenliğine yapılan bir yatırımdır' ifadelerini kullandı.
Ukrayna yardımları ve iç siyasi yansımaları
Slovenya, savaşın başından bu yana Ukrayna'ya toplamda 100 milyon avroyu aşan askeri yardım sağladı. Bunun yanında BM ve AB programları aracılığıyla insani yardımlar gönderildi. Ancak enflasyon ve artan enerji fiyatlarının da etkisiyle Slovenya'da ekonomik memnuniyetsizlik artıyor.
Stevanovic'in partisi olan merkez sol Sosyal Demokratlar (SD), anketlerde desteğini kaybediyor. Siyasi analistlere göre, NATO referandumu çağrısı, partinin tabanını harekete geçirmek ve seçim öncesi popülizm yapmak amacı taşıyor. Ancak Stevanovic, 'Bu kişisel bir çıkar değil, halkın sesi olma meselesidir' diyerek iddiaları reddetti.
Slovenya'da NATO üyeliğine destek, 2000'li yılların başında %70'lerdeyken bugün %55 civarına gerilemiş durumda. 2023 tarihli bir kamuoyu araştırması, halkın %40'ının ülkenin NATO'ya fazla para harcadığını düşündüğünü ortaya koydu.
Referandumun önündeki engeller ve olası senaryolar
Slovenya anayasasına göre, NATO'dan çıkış için referandum yapılması mümkün. Ancak referandum kararının mecliste kabul edilmesi ve daha sonra sandığa gidilmesi gerekiyor. Stevanovic'in bu önerinin meclis gündemine gelmesi için yeterli desteği sağlayıp sağlayamayacağı belirsiz.
Koalisyon ortağı Sağcı Özgürlük Hareketi (GS) lideri Robert Golob, konuya temkinli yaklaştı. Golob, 'NATO'nun önemini anlıyoruz, ancak harcamaların şeffaf olması ve halkın onayına sunulması gerektiği fikrini tartışabiliriz' dedi. Muhalefetteki Sloven Demokratik Partisi (SDS) ise öneriye kesin bir dille karşı çıkarak, 'NATO'dan çıkış ülkeyi savunmasız bırakır' açıklamasını yaptı.
Uzmanlar, referandumun gerçekleşmesi halinde bile 'Evet' çıkmasının zor olduğunu belirtiyor. Ancak sürecin kendisinin NATO içinde Slovenya'nın konumunu zayıflatabileceği ve ittifakın doğu kanadındaki dayanışmayı olumsuz etkileyebileceği uyarısında bulunuyorlar.
Değerlendirme: Küçük ülke, büyük yükler
Slovenya'daki bu çıkış, aslında NATO'nun genişleme ve savunma harcamaları politikasının küçük üye devletler üzerindeki etkisini gösteriyor. Ukrayna'ya yapılan yardımlar, ABD ve büyük Avrupalı müttefikler için nispeten küçük kalırken, Slovenya gibi ekonomilerde ciddi bir siyasi tartışmaya dönüşebiliyor. Stevanovic'in referandum çağrısı, popülist bir manevra olsa da, halkın hissettiği 'yorgunluğu' yansıtıyor. Önümüzdeki dönemde benzer taleplerin diğer küçük NATO ülkelerinde de ortaya çıkması olası. Bu durum, ittifakın gelecekteki uyumunu ve ortak savunma harcamalarının sürdürülebilirliğini sorgulatacak nitelikte.
