Depozitosu Olan Ambalaj (DOA) sisteminde yaşanan suistimaller ve iade noktalarındaki uzun kuyruklar üzerine Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı radikal bir adım atarak bugün itibarıyla yeni düzenlemeleri yürürlüğe koydu. Yeni uygulama ile plastik şişe, cam şişe ve alüminyum kutu toplayarak para kazanma yöntemleri kısıtlanıyor, kişi başı günlük iade miktarı sınırlanıyor. Sistemin daha adil ve sürdürülebilir olması hedefleniyor.
Yeni kurallar neler getiriyor?
Yönetmelik değişikliğine göre, artık her bir vatandaş günlük en fazla 100 adet depozitolu ambalaj iade edebilecek. Bu sınır, özellikle büyük miktarlarda toplama yapan ve sistemi kötüye kullanan kişilerin önüne geçmeyi amaçlıyor. Ayrıca, iade noktalarında kimlik doğrulama zorunluluğu getirildi. NFC özellikli kartlar veya dijital cüzdanlar üzerinden yapılan iadelerde kişi bazlı kayıt tutulacak. Bakanlık yetkilileri, bu sayede sahte iade girişimlerinin engelleneceğini belirtiyor.
Yeni düzenleme kapsamında, iade makinelerinin bulunduğu market ve zincir mağazaların da sorumlulukları arttı. Makinelerin bakımı ve arıza durumunda hızlı müdahale zorunluluğu getirilirken, uzun kuyrukların önlenmesi için her mağazada en az iki makine bulundurma şartı aranacak. İlk etapta büyükşehirlerde uygulanacak bu kural, yıl sonuna kadar tüm Türkiye'ye yayılacak.
Suistimaller ve sosyal boyut
Sistemin uygulamaya konulduğu ilk günlerden bu yana, bazı kişilerin çöplerden topladıkları şişeleri iade ederek günlük 200-300 TL kazandığı, hatta organize şekilde hareket eden grupların binlerce şişeyi tek seferde iade ettiği tespit edilmişti. Bu durum, sistemi asıl amacından saptırarak atık yönetimini değil, bir gelir kapısını teşvik eder hale gelmişti. Bakanlık, suistimallerin önlenmesiyle birlikte sistemin asıl hedefi olan geri dönüşüm oranlarının artmasını bekliyor.
Sosyal medyada ise yeni düzenlemeye tepkiler var. Özellikle dar gelirli vatandaşlar, ek gelir kapılarının kapanmasından endişe ediyor. Ancak Bakanlık, sistemin yoksullara yardım amacı taşımadığını, çevre bilincini artırmayı hedeflediğini vurguluyor. Konuyla ilgili açıklama yapan Çevre Bakanı, “Bu sistem bir sosyal yardım aracı değil, atık yönetimi projesidir. Suistimaller, projenin meşruiyetini zedeliyordu. Yeni kurallarla hem çevre kazanacak hem de adalet sağlanacak” dedi.
Teknolojik altyapı ve denetim
Yeni düzenleme ile birlikte iade makinelerine yapay zeka destekli görüntü tanıma sistemleri entegre edilecek. Bu sayede ambalajların gerçekten depozitolu olup olmadığı, ezik veya hasarlı olup olmadığı otomatik olarak kontrol edilecek. Ayrıca, her iade işlemi anlık olarak merkezi veri tabanına aktarılacak ve denetim ekipleri tarafından riskli işlemler incelenecek. Bakanlık, bu teknolojik yatırımın sistemin sürdürülebilirliği için kritik olduğunu belirtiyor.
Yönetmelik değişikliği aynı zamanda iade noktalarına belirli saatler dışında depozito kabulü yapma zorunluluğu da getiriyor. Marketlerin çalışma saatleri boyunca iade kabul etmesi gerekecek, aksi halde cezai işlem uygulanacak. Bu düzenleme, vatandaşların mağduriyetini gidermek ve sisteme güveni artırmak amacı taşıyor.
