Sırbistan, 'Bosna Kasabı' olarak anılan eski Sırp general Ratko Mladiç için Belgrad'da askeri tören düzenledi. Sırp yetkililer, cinayet ve soykırımdan hüküm giyen Mladiç'e devlet töreni yapılmasına yönelik uluslararası tepkilere rağmen töreni iptal etmedi. Tören, Belgrad'daki Novo Groblje Mezarlığı'nda gerçekleşti.
Uluslararası Tepkiler ve Törenin Ayrıntıları
Mladiç, 1995 Srebrenica soykırımı da dahil olmak üzere Bosna Hersek'te işlenen savaş suçlarından dolayı Lahey'deki Eski Yugoslavya Uluslararası Ceza Mahkemesi (ICTY) tarafından ömür boyu hapis cezasına çarptırılmıştı. 2021'de cezasını çekerken hayatını kaybeden Mladiç'in cenazesi, Sırbistan'ın başkenti Belgrad'da toprağa verildi. Tören, Sırp ordusu tarafından düzenlenen askeri merasimle gerçekleştirildi. Sırp yetkililer, törenin 'ailevi bir karar' olduğunu savunurken, Bosnalı kurban yakınları ve uluslararası toplum kararı kınadı. Bosna Hersek'in Sırp Entitiyi Republika Srpska'daki yetkililer ise Mladiç'i 'Sırp halkının kahramanı' olarak nitelendirdi.
Bosna Hersek Devlet Başkanlığı Konseyi üyesi Šefik Džaferović, törenin 'soykırımı inkâr etmek' anlamına geldiğini belirterek, "Bu tören, Srebrenica'da hayatını kaybeden 8 binden fazla Boşnak sivilin anısına yapılmış bir hakarettir" dedi. Srebrenica Anneleri Derneği, törenin iptali için protesto gösterileri düzenledi. Avrupa Birliği ve ABD Dışişleri Bakanlığı, Sırbistan'ın soykırım suçlusuna askeri tören düzenlemesinin 'kabul edilemez' olduğunu açıkladı. Uluslararası Af Örgütü de yazılı bir açıklama yaparak Sırbistan'ı 'savaş suçlarını övmekle' suçladı.
Mladiç'in Suçları ve Sırbistan'ın Tutumu
Ratko Mladiç, 1992-1995 Bosna Savaşı sırasında Bosna Sırp Cumhuriyeti Ordusu'nun (VRS) komutanıydı. ICTY tarafından 2017'de soykırım, insanlığa karşı suçlar ve savaş suçlarından suçlu bulundu. Srebrenica'da 8 binden fazla Boşnak erkeğin ve gencin öldürülmesi, Saraybosna kuşatması sırasında sivillerin hedef alınması ve Birleşmiş Milletler koruma bölgelerine saldırılar en bilinen suçları arasında. Mladiç, 2011'de Sırbistan'da yakalanmış ve Lahey'e teslim edilmişti. Sırbistan, Mladiç'in cenazesinin ülkeye getirilmesine izin vererek, hem iç kamuoyundaki milliyetçi kesimi memnun etmeyi hem de Batı ile ilişkilerde denge gözetmeyi amaçladığı yorumları yapılıyor. Ancak bu karar, Sırbistan'ın Avrupa Birliği üyelik sürecine zarar verebilir.
Sırp hükümeti, törenin 'askeri geleneklere uygun' olduğunu ve 'sadece aile fertlerinin katıldığını' öne sürdü. Ancak görgü tanıkları, törende üniformalı askerlerin yanı sıra aşırı milliyetçi grupların da bulunduğunu ve Mladiç lehine slogan attıklarını bildirdi. Sırbistan Cumhurbaşkanı Aleksandar Vučić, törenle ilgili soruşturma başlatılabileceğini ancak 'yargı sürecinin bağımsız olduğunu' söyledi.
Tarihsel Bağlam ve Bölgesel Etkiler
Bosna Savaşı, Yugoslavya'nın dağılması sırasında 1992-1995 yılları arasında yaşandı ve yaklaşık 100 bin kişinin ölümüne yol açtı. Srebrenica soykırımı, İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra Avrupa'da gerçekleşen en büyük toplu katliam olarak kayıtlara geçti. ICTY, Mladiç'in yanı sıra Radovan Karadžić gibi Sırp liderleri de suçlu buldu. Sırbistan, Avrupa Birliği'ne üyelik müzakerelerinde 'komşularla iyi ilişkiler' ve 'savaş suçlularıyla yüzleşme' kriterlerini yerine getirmek zorunda. Ancak Mladiç'e gösterilen bu tavır, Belgrad'ın Bölgesel işbirliği ve uzlaşı konusundaki samimiyetini sorgulatıyor. Bosna Hersek ve Hırvatistan, töreni protesto etmek için Sırbistan büyükelçilerini geri çağırdı. Kosova da töreni kınayan açıklamalar yaptı. Bölgede yeni bir gerilim dalgası oluşabilir.
Sırbistan'ın bu hamlesi, iç politikada milliyetçi oyları konsolide etmeye yönelik bir adım olarak değerlendiriliyor. Ancak uzun vadede, Batı ile ilişkilerde ve AB sürecinde ciddi bir engel teşkil edebilir. Uluslararası toplum, Sırbistan'dan savaş suçlarını reddetmek yerine yüzleşmesini bekliyor. Mladiç'in cenazesine gösterilen bu 'askeri tören', Sırbistan'ın geçmişiyle hesaplaşma konusundaki isteksizliğini bir kez daha gözler önüne serdi. Tören, Bosna Hersek'te yaşayan Boşnaklar için derin bir yara açarken, Sırp toplumunda ise bölünmüş bir tepkiye yol açtı. Kimi Sırplar töreni 'kahramanlık' olarak görürken, kimi kesimler ise ülkenin imajına zarar verdiğini düşünüyor.
